Αν πριν την εκδίκαση μιας αγωγής διαζυγίου αποβιώσει ο ενάγων σύζυγος, τι συμβαίνει με το κληρονομικό δικαίωμα του επιζόντος συζύγου;
Το κληρονομικό δικαίωμα (1822 ΑΚ) του επιζόντος συζύγου αποκλείεται, αν ο κληρονομούμενος, έχοντας βάσιμο λόγο διαζυγίου, είχε ασκήσει την αγωγή διαζυγίου κατά της συζύγου του. Δηλαδή επέρχεται, αυτοδικαίως εκ του νόμου, αποκλεισμός του κληρονομικού δικαιώματος στο σύνολό του, ήτοι περιλαμβανομένης και της νόμιμης μοίρας, ως και του δικαιώματος εξαίρετου του επιζώντος συζύγου, αν ο κληρονομούμενος είχε ασκήσει το δικαίωμά του να επιδιώξει τη λύση του γάμου με διαζύγιο, με την προϋπόθεση πως είχε βάσιμο προς τούτο λόγο, δηλαδή νόμιμη αιτία που δικαιολογεί την αιτηθείσα διάπλαση (ΑΠ 766/2004 ΕλλΔικ 2005.454, ΕφΑθ 618/2007 ΕλλΔικ 2007.903).
Κληρονομεί ο επιζών «εναγόμενος» τον αποβιώσαντα ενάγοντα;
Ειδικότερα, προκύπτει ότι ο σύζυγος που επιζεί καλείται στην κληρονομιά του αποβιώσαντος συζύγου με βάση μόνο τη συζυγική του ιδιότητα (1820 ΑΚ), την οποία και υποχρεούται να αποδείξει και η οποία εξακολουθεί να υπάρχει, μέχρι να γίνει αμετάκλητη η απόφαση για το διαζύγιο (άρθρο 1438 ΑΚ). Όμως οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος μπορούν να ανατρέψουν την επερχόμενη με τον τρόπο αυτό κλήση του (ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου) στην κληρονομιά, προβάλλοντας τον αποκλεισμό του από την κληρονομιά, αν επικαλεσθούν και αποδείξουν (ΕφΑθ 1815/2009 ΕλλΔικ 2009.1506) την έγερση αγωγής διαζυγίου από τον κληρονομούμενο σύζυγο και τη βασιμότητα του επικαλούμενου σ’ αυτήν λόγου, που δεν είναι πλέον απαραίτητο να οφείλεται σε υπαιτιότητα του συζύγου που επιζεί (ΑΠ 766/2004 ΕλλΔικ 2005.454, ΑΠ 1281/1993 ΕλλΔικ 1995.124, ΕφΑθ 618/2007 ΕλλΔικ 2007.903, ΕφΑθ 3835/2003 ΕλλΔικ 2004.883, ΕφΑθ 864/2002 ΕλλΔικ 2002.819, ΕφΑθ 97/2000 ΕλλΔικ 2000.1417).
Απαιτείται αναγνωριστική αγωγή για το βάσιμο του λόγου διαζυγίου;
Εξάλλου, επειδή με τον θάνατο του ενός από τους συζύγους η περί διαζυγίου εκκρεμής δίκη καταργείται (άρθρο 604 ΚΠολΔ) και η περί διαζυγίου αγωγή, όντας προσωποπαγής, δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του συζύγου που απεβίωσε, κάθε κληρονόμος του συζύγου που απεβίωσε, αλλά και κάθε τρίτος, όπως κάποιος οφειλέτης της αντίστοιχης κληρονομιάς, επιδιώκοντας με έννομο συμφέρον να αποκλείσει τον επιζώντα σύζυγο από την κληρονομιά, πρέπει να εγείρει αναγνωριστική αγωγή για το βάσιμο του λόγου διαζυγίου κατά του επιζώντος συζύγου (ΑΠ 1796/2005 ΕλλΔικ 2006.812, ΕφΑθ 3835/2003 ΕλλΔικ 2004.883, ΕφΑθ 864/2002 ΕλλΔικ 2002.819, ΕφΑθ 4485/1993 ΕλλΔικ 1995.217).
- Δες ακόμα άρθρο Κληρονομητήριο
- Δες ακόμα άρθρο Αποποίηση Κληρονομιάς Ανηλίκου
- Δες ακόμη άρθρο Προσβολή Διαθήκης
- Δες ακόμη άρθρο Θάνατος Καταθέτη Τράπεζας
- Δες ακόμη άρθρο Νόμιμη Μοίρα
- Δες ακόμη άρθρο Τάξεις εξ Αδιαθέτου Διαδοχής
- Δες ακόμη άρθρο Συγγένεια
- Δες ακόμη άρθρο Πληρεξούσιο στο Εξωτερικό
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ Θάνατο Συζύγου πριν την Έκδοση Διαζυγίου
1. Κληρονομεί ο σύζυγος που πέθανε ενώ είχε ανοίξει διαζύγιο;
Κατά κανόνα, ο επιζών σύζυγος καλείται στην κληρονομιά με βάση τη συζυγική ιδιότητα, η οποία εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι να γίνει αμετάκλητη η απόφαση του διαζυγίου (άρθρο 1438 ΑΚ). Ωστόσο, το άρθρο 1822 ΑΚ προβλέπει αποκλεισμό του από την κληρονομιά, αν ο αποβιώσας είχε ασκήσει αγωγή διαζυγίου με βάσιμο λόγο. Ο αποκλεισμός λειτουργεί αυτοδικαίως και καλύπτει το σύνολο του κληρονομικού δικαιώματος, μαζί με τη νόμιμη μοίρα και το εξαίρετο. Δεν αρκεί η απλή κατάθεση της αγωγής, απαιτείται και η βασιμότητα του λόγου να αποδειχθεί δικαστικά από τους ενδιαφερόμενους κληρονόμους.
2. Πώς αποκλείω τον επιζώντα σύζυγο από την κληρονομιά;
Επειδή με τον θάνατο η δίκη του διαζυγίου καταργείται (άρθρο 604 ΚΠολΔ) και η αγωγή είναι προσωποπαγής, δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους. Όποιος έχει έννομο συμφέρον — τέκνα, γονείς, αδέλφια του αποβιώσαντος, ακόμη και οφειλέτης της κληρονομιάς — ασκεί αναγνωριστική αγωγή κατά του επιζώντος συζύγου, με αίτημα να αναγνωριστεί δικαστικά ότι ο λόγος διαζυγίου που είχε επικαλεστεί ο αποβιώσας ήταν βάσιμος. Σημειώνεται ότι μετά τη μεταρρύθμιση δεν απαιτείται υπαιτιότητα του επιζώντος, αρκεί η συνδρομή νόμιμης αιτίας λύσης του γάμου, όπως ο ισχυρός κλονισμός ή η διετής διάσταση.
3. Πόσο χρόνο διαρκεί η διαδικασία αποκλεισμού;
Η αναγνωριστική αγωγή ασκείται στο Μονομελές Πρωτοδικείο και ακολουθεί την τακτική διαδικασία. Από την κατάθεση μέχρι τη συζήτηση μεσολαβούν κατά κανόνα ένα έως δύο χρόνια, ανάλογα με τον φόρτο του δικαστηρίου. Η έκδοση απόφασης απαιτεί συνήθως άλλους έξι έως δώδεκα μήνες. Σε περίπτωση έφεσης, ο συνολικός χρόνος μέχρι αμετάκλητη απόφαση μπορεί να φτάσει τα τέσσερα ή πέντε χρόνια. Παράλληλα, οι κληρονόμοι πρέπει να φροντίσουν για ασφαλιστικά μέτρα ή σημείωση στα κληρονομητήρια, ώστε να αποτραπεί η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων από τον επιζώντα σύζυγο πριν την οριστική κρίση.
4. Τι έγγραφα χρειάζομαι για την αγωγή;
Απαιτούνται η ληξιαρχική πράξη γάμου, η ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, πιστοποιητικό περί μη δημοσίευσης διαθήκης ή αντίγραφο διαθήκης αν υπάρχει, καθώς και αντίγραφο της αγωγής διαζυγίου που είχε ασκήσει ο αποβιώσας με τις σχετικές εκθέσεις επίδοσης. Ιδιαίτερα κρίσιμα είναι τα αποδεικτικά της βασιμότητας του λόγου διαζυγίου: μηνύματα, μάρτυρες της διάστασης, αποδείξεις μετοίκησης, ένορκες βεβαιώσεις. Χρήσιμα είναι και τα δικόγραφα ή οι προτάσεις που είχε καταθέσει ο αποβιώσας στην εκκρεμή δίκη του διαζυγίου, καθώς εκεί συνήθως αποτυπώνονται τα πραγματικά περιστατικά που στήριζαν την αίτηση λύσης του γάμου.
5. Τι πιθανότητες υπάρχουν να γίνει δεκτή η αγωγή;
Οι πιθανότητες εξαρτώνται κυρίως από το στάδιο στο οποίο βρισκόταν η δίκη του διαζυγίου και από τα αποδεικτικά μέσα. Όταν υπάρχει αποδεδειγμένη διετής διάσταση, ισχυρός κλονισμός με σαφή περιστατικά ή ομολογία του επιζώντος συζύγου σε προηγούμενη δίκη, η αγωγή έχει σοβαρές πιθανότητες ευδοκίμησης. Αντίθετα, αν η αγωγή διαζυγίου είχε ασκηθεί πρόσφατα και δεν είχε προλάβει να συζητηθεί, η απόδειξη γίνεται δυσχερέστερη. Η νομολογία (ΑΠ 766/2004, ΕφΑθ 1815/2009) δέχεται ότι αρκεί η αντικειμενική νόμιμη αιτία λύσης του γάμου, χωρίς να απαιτείται υπαιτιότητα του επιζώντος, στοιχείο που διευκολύνει σημαντικά τους ενάγοντες κληρονόμους.
6. Ποιος ο ρόλος του δικηγόρου σε αυτή τη διαδικασία;
Ο δικηγόρος εξετάζει αρχικά αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 1822 ΑΚ, μελετώντας τη δικογραφία του διαζυγίου και τα πραγματικά περιστατικά. Συντάσσει και ασκεί την αναγνωριστική αγωγή, συγκεντρώνει αποδεικτικά μέσα, λαμβάνει ένορκες βεβαιώσεις και εκπροσωπεί τους κληρονόμους στο δικαστήριο. Παράλληλα, μεριμνά για την προστασία της κληρονομιαίας περιουσίας με ασφαλιστικά μέτρα, κατάθεση δήλωσης στο υποθηκοφυλακείο ή κτηματολόγιο και χειρίζεται την έκδοση κληρονομητηρίου χωρίς αναφορά του επιζώντος συζύγου. Η εμπειρία του γραφείου μας σε υποθέσεις κληρονομικού δικαίου με στοιχεία οικογενειακών διαφορών διασφαλίζει συνολική και αποτελεσματική αντιμετώπιση.