Η απομάκρυνση των τέκνων από τον έναν γονέα χωρίς την άδεια του άλλου συνιστά ποινικό αδίκημα: Αρπαγή ή Αυτοδικία.
Κατ’ αρχήν όσον αφορά στην επιμέλεια ανηλίκων ισχύουν τα εξής: Για όσο χρονικό διάστημα, οι γονείς των ανηλίκων τέκνων είναι μαζί, η επιμέλεια ασκείται από κοινού. Αν όμως υπάρξει, διάσταση ή διαζύγιο, αποφασίζει το Δικαστήριο, οπότε μέχρι να εκδοθεί η απόφαση για την επιμέλεια, οι γονείς συνεχίζουν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια. Στην προκειμένη περίπτωση που ακόμη δεν έχει κινηθεί η διαδικασία ή δεν έχει βγει η σχετική δικαστική απόφαση για την επιμέλεια των ανηλίκων, αν ο ένας από τους συζύγους παίρνει το παιδί ή τα παιδιά και εξαφανίζεται, τότε, δεν διαπράττει αρπαγή, αλλά αυτοδικία, έγκλημα όμως που διώκεται κατ’ έγκληση, εντός 3μήνου. Αυτοδικία για παράδειγμα διαπράττει η συγκεκριμένη εγκαλούμενη μητέρα που εγκαταστάθηκε με τα ανήλικα τέκνα της εν αγνοία του συζύγου και πατέρα, σε άλλη πόλη και αποκλείει από τον εγκαλούντα πατέρα κάθε επικοινωνία με το παιδί του. Η αρπαγή ανηλίκου μπορεί να πραγματωθεί και από τον γονέα του ανηλίκου, ο οποίος δεν έχει δικαίωμα ασκήσεως της επιμέλειας του παιδιού, όταν το αφαιρεί από τον γονέα, ο οποίος με δικαστική απόφαση ασκεί την επιμέλεια.
Στις περιπτώσεις που δεν έχει εκδοθεί δικαστική απόφαση που αναθέτει την επιμέλεια των ανήλικων τέκνων στο γονέα με τον οποίο διαμένει, η αφαίρεσή του από τον άλλο γονέα, δεν συνιστά αρπαγή ανηλίκου γιατί και αυτή είναι πράξη επιμέλειας. Η αφαίρεση του ανηλίκου που γίνεται αυθαίρετα χωρίς να υπάρχει δικαστική απόφαση που να ρυθμίζει γενικά την επιμέλεια του παιδιού σύμφωνα με το συμφέρον του, με την γνώση από μέρους του γονέα ότι ενεργεί αυθαίρετα χωρίς να προσφύγει στα δικαστήρια για την αξίωση που έχει για δικαιολογημένη αφαίρεση του δικαιώματος επιμέλειας, καθώς και με την πεποίθηση του γονέα ότι το δικαίωμα της επιμέλειας του παιδιού πρέπει να ανήκει μόνο σ’ αυτόν, συνιστά το αδίκημα της αυτοδικίας που έχει μικρότερη ποινή. Ο Ποινικός Κώδικας στο άρθρο 331 Π.Κ (Ποινικού Κώδικα) ορίζει τα εξής για το αδίκημα της αυτοδικίας: «Όποιος ασκεί αυθαίρετα αξίωση σχετικά με δικαίωμα που ή το έχει πραγματικά ή από πεποίθηση το οικειοποιείται, τιμωρείται με κράτηση έως έξι (6) μήνες ή με πρόστιμο έως τρεις (3.000) ευρώ. Η ποινική δίωξη ασκείται μόνο ύστερα από έγκληση».
Από το συνδυασμό των άρθρων 324 ΠΚ, 1518 ΑΚ και 1510 και 1512 ΑΚ συνάγεται ότι η επιμέλεια ενός ανηλίκου προσώπου και η ανατροφή του ασκείται και από τους δύο γονείς, γι αυτό και δράστης αρπαγής ανηλίκου μπορεί να γίνει ένας γονέας όταν έχει στερηθεί το δικαίωμα επιμέλειας με δικαστική απόφαση. Όσο οι γονείς βρίσκονται σε φυσική διάσταση, δίχως να έχει ακόμη εκδοθεί δικαστική απόφαση που να αναθέτει την επιμέλεια του ανηλίκου στον γονέα με τον οποίο το τέκνο διαμένει και από τον οποίο περιθάλπτεται, η τυχόν αφαίρεσή του από τον άλλο γονέα δεν συνιστά αρπαγή ανηλίκου καθώς δεν πληροί τους όρους της αντικειμενικής υπόστασης του άρθρου 324 ΠΚ. Όμως, στην τελευταία αυτή περίπτωση, η αφαίρεση του ανηλίκου από τον άλλο γονέα δίχως την σύμφωνη γνώμη του συνιστά αυθαίρετη άσκηση αξίωσης σχετικά με ένα δικαίωμα που ο δράστης ή το έχει πραγματικά ή από πεποίθηση το οικειοποιείται, οπότε στοιχειοθετείται η αυτοδικία του άρθρου 331 ΠΚ (Νομολογία ΑΠ 712/2018).
- Δες και άρθρο Διαζύγιο
- Δες και άρθρο Μετοίκηση Οικογενειακής Στέγης
- Δες και άρθρο Συνεπιμέλεια Τέκνου
- Δες και άρθρο Διατροφή Τέκνων
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΠΑΓΗ ΤΕΚΝΩΝ
1. Με κατηγορούν για αρπαγή του παιδιού μου, τι αντιμετωπίζω;
Όταν ένας γονέας πάρει το ανήλικο τέκνο χωρίς τη συναίνεση του άλλου, μπορεί να κατηγορηθεί είτε για αρπαγή ανηλίκου (άρθρο 324 ΠΚ) είτε για αυτοδικία (άρθρο 331 ΠΚ), με τεράστια διαφορά στην ποινή. Η διάκριση εξαρτάται καθοριστικά από το αν είχε ήδη εκδοθεί δικαστική απόφαση που ανέθετε την επιμέλεια στον άλλο γονέα. Εφόσον δεν υπάρχει τέτοια απόφαση και οι γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, η πράξη κατά κανόνα χαρακτηρίζεται ως αυτοδικία, που τιμωρείται με κράτηση έως έξι μήνες ή πρόστιμο έως 3.000 ευρώ. Η σωστή νομική εξέλιξη της υπόθεσης απαιτεί προσεκτικό χειρισμό από την πρώτη στιγμή.
2. Πώς μπορώ να αποφύγω καταδίκη για αρπαγή ανηλίκου;
Η βασικότερη γραμμή υπεράσπισης είναι η αμφισβήτηση της αντικειμενικής υπόστασης του άρθρου 324 ΠΚ. Αν δεν υπήρχε δικαστική απόφαση που να ανέθετε την επιμέλεια αποκλειστικά στον άλλο γονέα, η πράξη δεν στοιχειοθετεί αρπαγή — όπως κρίθηκε και με την απόφαση ΑΠ 712/2018. Στην περίπτωση αυτή το πολύ να επανακαθοριστεί η κατηγορία σε αυτοδικία, που έχει σημαντικά ηπιότερη μεταχείριση. Εάν η έγκληση για αυτοδικία υποβλήθηκε μετά το τρίμηνο από τη γνώση του γεγονότος, η ποινική δίωξη δεν μπορεί να ασκηθεί. Παράλληλα εξετάζονται ελαφρυντικά (άρθρο 84 ΠΚ), όπως ο πρότερος έντιμος βίος και τα ειλικρινή κίνητρα προστασίας του παιδιού.
3. Κινδυνεύω με φυλακή αν καταδικαστώ;
Στην αυτοδικία η μέγιστη ποινή είναι έξι μήνες κράτηση ή πρόστιμο έως 3.000 ευρώ, οπότε σε κάθε περίπτωση η ποινή αναστέλλεται ή μετατρέπεται. Στην αρπαγή ανηλίκου, που είναι κακούργημα, η εικόνα είναι σαφώς βαρύτερη, όμως ακόμη και εκεί υπάρχουν εργαλεία μείωσης: αναγνώριση ελαφρυντικών, μετατροπή σε ηπιότερη μορφή, αναστολή εκτέλεσης (άρθρο 99 ΠΚ) εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις. Στην πράξη, όταν ο κατηγορούμενος γονέας ενεργεί από αγάπη για το παιδί και χωρίς να το θέτει σε κίνδυνο, τα δικαστήρια δείχνουν αυξημένη επιείκεια. Η σωστή τεκμηρίωση των κινήτρων είναι αποφασιστική.
4. Τι κάνω αν με καλέσουν για κατάθεση ή προανάκριση;
Από την πρώτη κλήτευση είναι κρίσιμη η παρουσία δικηγόρου. Ο γονέας που κατηγορείται έχει δικαίωμα σιωπής και δεν υποχρεούται να καταθέσει αμέσως· μπορεί να ζητήσει προθεσμία για να προετοιμάσει υπόμνημα. Πρόωρες ή αυθόρμητες δηλώσεις στην αστυνομία ή στον ανακριτή μπορεί να χρησιμοποιηθούν εις βάρος του και να επιβαρύνουν τον χαρακτηρισμό της πράξης ως αρπαγής αντί αυτοδικίας. Η σύνταξη γραπτού απολογητικού υπομνήματος, με προσκόμιση εγγράφων που αποδεικνύουν την πραγματική κατάσταση επιμέλειας, αλλάζει συχνά την πορεία της δικογραφίας ήδη από το στάδιο της προανάκρισης.
5. Τι έγγραφα και αποδείξεις χρειάζομαι για την υπεράσπισή μου;
Συγκεντρώνεται κάθε αποδεικτικό στοιχείο που τεκμηριώνει ότι δεν υπήρχε δικαστική απόφαση επιμέλειας υπέρ του άλλου γονέα, ότι το παιδί διέμενε ή φροντιζόταν κυρίως από τον κατηγορούμενο, καθώς και στοιχεία για τυχόν συνθήκες που δικαιολόγησαν την απομάκρυνση (επικίνδυνο περιβάλλον, βία, παραμέληση). Χρήσιμα είναι ιατρικά έγγραφα, σχολικές βεβαιώσεις, μηνύματα, μάρτυρες, εκθέσεις κοινωνικών υπηρεσιών. Επίσης ελέγχεται η ημερομηνία υποβολής της έγκλησης σε σχέση με την τρίμηνη προθεσμία του άρθρου 117 ΠΚ. Η κατάλληλη οργάνωση του φακέλου από την αρχή προδιαγράφει σε μεγάλο βαθμό την έκβαση.
6. Πώς μπορεί να βοηθήσει η Δικηγορική Εταιρία ΖΙΑΜΠΑΡΑ Δ. & ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ;
Η εταιρία αναλαμβάνει τη συνολική διαχείριση της υπόθεσης από την προανάκριση έως το ακροατήριο, με στόχο τον σωστό νομικό χαρακτηρισμό της πράξης και τη μείωση της ποινικής έκθεσης του γονέα. Συντάσσει απολογητικά υπομνήματα, αμφισβητεί την αντικειμενική υπόσταση της αρπαγής, υποστηρίζει το ηπιότερο πλαίσιο της αυτοδικίας και προβάλλει τους ισχυρισμούς της παραγραφής έγκλησης και των ελαφρυντικών. Παράλληλα διαχειρίζεται και την αστική πτυχή — αίτηση επιμέλειας ή προσωρινής διαταγής — ώστε η ποινική και η οικογενειακή στρατηγική να λειτουργούν συμπληρωματικά προς το συμφέρον του γονέα και του παιδιού.