Πως αντιμετωπίζονται τα επιβαλλόμενα πρόστιμα αυθαιρέτων της πολεοδομίας αρχικά στο πλαίσιο της διοίκησης και μετέπειτα της δικαιοσύνης.
Έκθεση Αυτοψίας με πρόστιμα αυθαιρέτων
Με την έκθεση αυτοψίας διαπιστώνεται η αυθαίρετη κατασκευή/αλλαγή χρήσης. Στην έκθεση αυτοψίας αναφέρεται η θέση του αυθαιρέτου με συντεταγμένες σε σύστημα αναφοράς ΕΓΣΑ ’87, συνοπτική περιγραφή με σκαρίφημα, οι διαστάσεις του και οι πολεοδομικές διατάξεις που έχουν παραβιαστεί. Η ίδια έκθεση περιλαμβάνει υπολογισμό προστίμων διατήρησης και ανέγερσης, τα οποία ενίοτε φρονούμε – σε συνεργασία πάντοτε με τον μηχανικό – πως δεν έχουν υπολογιστεί σωστά ή δεν έχουν νόμιμο έρεισμα και δεν έχουν, ασφαλώς, υπαχθεί σε κάποιον νόμο αυθαιρέτων. Η έκθεση αυτοψίας αυθαίρετης κατασκευής συνιστά πραγματοπαγή διοικητική πράξη, για το λόγο ότι αφορά την αυθαίρετη κατασκευή και όχι τον εκάστοτε ιδιοκτήτη, νομέα, κάτοχο ή κατασκευαστή της.
Ένσταση (ενδικοφανής προσφυγή) κατά Έκθεσης Αυτοψίας
Η έκθεση αυτοψίας αυθαίρετου προσβάλλεται με άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής εντός αποκλειστικής προθεσμίας 30 ημερών από την κοινοποίησή της στην αρμόδια Υπηρεσία και αυτή την διαβιβάζει, εντός 30 ημερών, στο οικείο ΣΥΠΟΘΑ. Όμως, αν δεν ασκηθεί η ενδικοφανής προσφυγή, η έκθεση αυτοψίας καθίσταται οριστική.
Ειδικότερα, το ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α., επιλαμβανόμενο των ειδικών διοικητικών προσφυγών κατά των υπαγωγών αυθαιρέτων εξετάζει αυτές μόνον από την πλευρά της συμφωνίας τους προς τις διατάξεις του νόμου, ιδίως δε ως προς το επιτρεπτό της υπαγωγής κατά το άρθρο 2, την κατάταξη του αυθαιρέτου κατά το άρθρο 9, τη νομιμότητα και επάρκεια των υποβληθέντων δικαιολογητικών (άρθρο 11). Η δε δίμηνη προθεσμία εντός της οποίας αποφαίνεται το ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. άρχεται από την περιέλευση σε αυτό της προσφυγής, του φακέλου της υπόθεσης και της εισήγησης της Υ.ΔΟΜ. και είναι αποκλειστική, εφόσον κατά τη ρητή πρόβλεψη του νόμου, σε περίπτωση που δεν εκδοθεί απόφαση από το ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. στο ως άνω προβλεπόμενο διάστημα των δύο μηνών τότε θεωρείται ότι η προσφυγή έχει απορριφθεί σιωπηρά.
Συνεπώς, απόφαση του ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. επί της προσφυγής, εκδοθείσα μετά την πάροδο της δίμηνης προθεσμίας, εκδίδεται αναρμοδίως κατά χρόνον. Το δε ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. δεν μπορεί να επανελθεί επί της υποθέσεως, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αιτήσεως θεραπείας, παρά μόνον για να ανακαλέσει την απόφασή του για το ελάττωμα της κατά χρόνον αναρμοδιότητας.
Η απόφαση επί της προσφυγής εκδίδεται βάσει αμιγώς αντικειμενικών δεδομένων και είναι ασύνδετη προς οποιαδήποτε υποκειμενική συμπεριφορά προσώπου που σχετίζεται με τη συγκεκριμένη υπαγωγή (ΣτΕ 419/2021).
Δικαστική προστασία επί απόρριψης της προσφυγής κατά της έκθεσης αυτοψίας
Μετά την τυχόν απόρριψη της προσφυγής κατά της έκθεσης αυτοψίας, χωρεί δικαστική διαδικασία και ειδικότερα αίτηση ακύρωσης της απορριπτικής απόφασης στο διοικητικό Εφετείο. Ειδικά τα πρόστιμα των αυθαιρέτων – ανεξαρτήτως ποσού – υπάγονται σε αυτό. Σημαντικό είναι να γνωρίζει ο ενδιαφερόμενος ότι δύναται να προβάλει αποκλειστικά λόγους νομιμότητας με την αίτηση ακύρωσής του. Η εξαιρετική σημασία της εν λόγω αίτησης ακύρωσης συνίσταται στο ότι:
- Είναι το μόνο μέσο που απομένει νομικά στον ενδιαφερόμενο επί απορρίψεως της προσφυγής κατά της έκθεσης αυτοψίας.
- Παρέχει τη δυνατότητα έκθεσης λόγων ακύρωσης που να αφορούν τα σημεία της νομιμότητας της επιβολής των προστίμων.
- Παρέχει τρόπον τινά το έρεισμα να ασκηθεί ανακοπή κατά της ταμειακής βεβαίωσης των χρεών που βεβαιώθηκαν κατόπιν οριστικοποίησής τους από την αρμόδια ΥΔΟΜ στην αντίστοιχη ΔΟΥ.
- Παρέχει και τη δυνατότητα άσκησης αίτησης αναστολής για την αναστολή των προστίμων που έχουν επιβληθεί και από τα οποία κινδυνεύει ο ενδιαφερόμενος.
- Αν απορριφθεί και αυτή, δύναται να ασκηθεί έφεση στο Συμβούλιο Επικρατείας, εφόσον εμφιλοχώρησε σφάλμα της απόφασης του Διοικητικού Εφετείου.
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος Διοικητικού Δικαίου
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος Πολεοδομικού & Δασικού Δικαίου
- Βλέπε επίσης άρθρο Εισφορά σε Γη και Χρήμα
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος Δημοσιοϋπαλληλικού Δικαίου
- Βλέπε επίσης άρθρο Πειθαρχικό Δίκαιο Στρατιωτικών
- Βλέπε επίσης άρθρο Πειθαρχικό Δίκαιο Αστυνομικών
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος για Δίκαιο Εκπαίδευσης
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος για Αίτηση Ακύρωσης
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος για Αστική Ευθύνη Δημοσίου
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος για Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ)
- Βλέπε επίσης άρθρο Δικηγόρος Ιατρικής Αμέλειας
- Βλέπε επίσης άρθρο ΣΥΠΟΘΑ – Αυθαίρετα
- Βλέπε επίσης άρθρο Ακύρωση από ΣτΕ Απόφασης ΣΥΠΟΘΑ
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΙΜΑ ΑΥΘΑΙΡΕΤΩΝ – ΣΥΠΟΘΑ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
1. Τι αντιμετωπίζω αν μου επιβληθεί πρόστιμο αυθαιρέτου από την Πολεοδομία;
Με την έκθεση αυτοψίας της αρμόδιας ΥΔΟΜ διαπιστώνεται η αυθαίρετη κατασκευή ή αλλαγή χρήσης και υπολογίζονται δύο πρόστιμα: ανέγερσης (εφάπαξ) και διατήρησης (ετήσιο, μέχρι την κατεδάφιση ή τη νομιμοποίηση). Τα ποσά συχνά είναι ιδιαίτερα υψηλά και, αν δεν αμφισβητηθούν εμπρόθεσμα, η έκθεση οριστικοποιείται και τα πρόστιμα βεβαιώνονται ταμειακά στη ΔΟΥ, με ό,τι αυτό συνεπάγεται (κατασχέσεις, μη χορήγηση φορολογικής ενημερότητας).
Παράλληλα, η έκθεση αυτοψίας λειτουργεί πραγματοπαγώς, βαρύνει δηλαδή το ίδιο το ακίνητο ανεξαρτήτως ιδιοκτήτη, νομέα ή κατασκευαστή, οπότε επηρεάζει και κάθε μελλοντική μεταβίβαση.
2. Πώς αμφισβητείται η έκθεση αυτοψίας και το πρόστιμο;
Ο ιδιοκτήτης ασκεί ενδικοφανή προσφυγή (ένσταση) ενώπιον του ΣΥΠΟΘΑ εντός αποκλειστικής προθεσμίας 30 ημερών από την κοινοποίηση της έκθεσης αυτοψίας. Η προσφυγή κατατίθεται στην αρμόδια ΥΔΟΜ, η οποία τη διαβιβάζει με τον φάκελο και την εισήγησή της στο ΣΥΠΟΘΑ.
Η μεγάλη πρακτική αξία της εμπρόθεσμης ένστασης είναι ότι η είσπραξη των προστίμων αναστέλλεται αυτοδικαίως μέχρι να εκδώσει το ΣΥΠΟΘΑ απόφαση επί της προσφυγής. Αντίθετα, αν παρέλθει άπρακτη η 30ήμερη προθεσμία, η έκθεση οριστικοποιείται, τα πρόστιμα βεβαιώνονται ταμειακά και κάθε μετέπειτα ένδικο μέσο εξαρτάται από το αν θα γίνει δεκτή ανακοπή κατά της ταμειακής βεβαίωσης.
3. Τι εξετάζει το ΣΥΠΟΘΑ και πόσο καιρό διαρκεί η διαδικασία;
Το ΣΥΠΟΘΑ ορίζει δικάσιμο, στην οποία ο ενδιαφερόμενος (μαζί με τον δικηγόρο και τον μηχανικό του) εκθέτει τους λόγους ακύρωσης ή τροποποίησης της έκθεσης αυτοψίας. Εξετάζει αμιγώς αντικειμενικά κριτήρια: σωστή κατάταξη του αυθαιρέτου, ορθό υπολογισμό προστίμων, νομιμότητα της επιβολής, επιτρεπτό υπαγωγής σε νόμο τακτοποίησης, επάρκεια δικαιολογητικών (ΣτΕ 419/2021).
Από την κατάθεση μέχρι την έκδοση απόφασης συνήθως μεσολαβούν αρκετοί μήνες, ανάλογα με τον φόρτο της οικείας Επιτροπής. Στο διάστημα αυτό τα πρόστιμα παραμένουν σε αναστολή, γεγονός που δίνει χρόνο για συγκέντρωση τεκμηρίωσης ή ένταξη σε νόμο τακτοποίησης.
4. Τι μπορώ να κάνω αν το ΣΥΠΟΘΑ απορρίψει την προσφυγή μου;
Κατά της απορριπτικής απόφασης του ΣΥΠΟΘΑ ασκείται αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου εντός προθεσμίας 60 ημερών από την κοινοποίηση. Τα πρόστιμα αυθαιρέτων υπάγονται σε αυτό ανεξαρτήτως ποσού. Με την αίτηση ακύρωσης προβάλλονται αποκλειστικά λόγοι νομιμότητας, όπως πλημμελής αιτιολογία, παράβαση ουσιώδους τύπου, εσφαλμένη ερμηνεία πολεοδομικών διατάξεων ή λανθασμένος υπολογισμός των τιμών ζώνης.
Παράλληλα, ασκείται αίτηση αναστολής εκτέλεσης, ώστε να μην εισπραχθούν τα πρόστιμα μέχρι την έκδοση απόφασης επί της αίτησης ακύρωσης. Αν απορριφθεί και η αίτηση ακύρωσης, χωρεί έφεση στο Συμβούλιο της Επικρατείας, εφόσον συντρέχει νομικό σφάλμα.
5. Τι χρειάζεται για να προετοιμαστεί σωστά η ένσταση και η αίτηση ακύρωσης;
Απαιτείται πλήρης φάκελος του ακινήτου: τίτλοι κυριότητας, οικοδομική άδεια (αν υπάρχει), τοπογραφικό διάγραμμα ΕΓΣΑ ’87, αρχιτεκτονικά σχέδια, τυχόν προηγούμενες δηλώσεις σε νόμους τακτοποίησης (Ν. 4014/2011, 4178/2013, 4495/2017), φωτογραφίες και η ίδια η κοινοποιηθείσα έκθεση αυτοψίας. Κρίσιμη είναι η συνεργασία με μηχανικό, ώστε να ελεγχθούν οι μετρήσεις, η κατάταξη της παράβασης και ο υπολογισμός των προστίμων με βάση τις τιμές ζώνης και τους συντελεστές του νόμου.
Η τεχνική έκθεση μηχανικού και η νομική θεμελίωση πρέπει να συμπλέκονται από την πρώτη στιγμή, διότι λόγοι που δεν προβλήθηκαν στο ΣΥΠΟΘΑ συχνά δεν εξετάζονται στο Διοικητικό Εφετείο.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου σε υποθέσεις προστίμων αυθαιρέτων;
Ο δικηγόρος αναλαμβάνει την εξέταση της έκθεσης αυτοψίας σε συνεργασία με μηχανικό, την κατάρτιση και κατάθεση της ενδικοφανούς προσφυγής στο ΣΥΠΟΘΑ, την εκπροσώπηση κατά τη συζήτηση και, σε περίπτωση απόρριψης, την άσκηση αίτησης ακύρωσης και αίτησης αναστολής στο Διοικητικό Εφετείο. Παράλληλα, παρακολουθεί τη διαδικασία ταμειακής βεβαίωσης στη ΔΟΥ και ασκεί, αν χρειαστεί, ανακοπή κατά πράξεων είσπραξης ή αναγκαστικής εκτέλεσης.
Επιπλέον, εξετάζει τη δυνατότητα ένταξης του ακινήτου σε ισχύοντα νόμο τακτοποίησης, η οποία συχνά αποτελεί την πιο οικονομική λύση συνολικά, και προσφεύγει σε ΣτΕ ή ΕΔΔΑ όταν ανακύπτουν ζητήματα παραβίασης του δικαιώματος ιδιοκτησίας.