ELEN
ποβάθμιση ολιγοθέσιου σχολείου: μικρό δημοτικό σχολείο χωριού και μαθητής με παράλληλη στήριξη

Υποβάθμιση ολιγοθέσιου σχολείου και μαθητές με παράλληλη στήριξη: τι προβλέπει ο νόμος και τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Κάθε καλοκαίρι δεκάδες μικρά δημοτικά σχολεία της περιφέρειας μαθαίνουν ότι τη νέα χρονιά θα λειτουργήσουν με έναν δάσκαλο λιγότερο. Η υποβάθμιση ολιγοθέσιου σχολείου από τριθέσιο σε διθέσιο, ή από διθέσιο σε μονοθέσιο, παρουσιάζεται συνήθως ως απλή αριθμητική: τόσοι μαθητές, τόσοι δάσκαλοι, καμία εξαίρεση. Οι γονείς το πληροφορούνται τον Σεπτέμβριο, συχνά χωρίς να τους έχει κοινοποιηθεί ποτέ η σχετική απόφαση, και οι απαντήσεις που λαμβάνουν στα αιτήματά τους επαναλαμβάνουν έναν πίνακα του 2006.

Η εικόνα αυτή είναι μόνο εν μέρει σωστή. Ο πίνακας υπάρχει και δεσμεύει, όμως δεν είναι το μοναδικό κείμενο που ρυθμίζει το ζήτημα. Από τον Αύγουστο του 2025 ισχύει μια νέα διάταξη για τα τμήματα στα οποία φοιτούν μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, η οποία αλλάζει ουσιωδώς τα δεδομένα για κάθε ολιγοθέσιο σχολείο που έχει παιδιά με εγκεκριμένη παράλληλη στήριξη ή με γνωμάτευση για Τμήμα Ένταξης. Στο άρθρο αυτό εξηγούμε πώς λειτουργεί το σύστημα, πού βρίσκεται το νομικό περιθώριο και ποια είναι τα σωστά βήματα για έναν Σύλλογο Γονέων.

Α. Υποβάθμιση ολιγοθέσιου σχολείου: οργανικότητα και λειτουργικότητα δεν είναι το ίδιο

Ολιγοθέσια θεωρούνται τα μονοθέσια, διθέσια και τριθέσια δημοτικά σχολεία. Η κατάταξή τους καθορίζεται από την κοινή υπουργική απόφαση Φ.3/897/97652/Γ1/2006 (ΦΕΚ Β΄ 1507), η οποία προβλέπει αναλογία 15 μαθητών ανά δάσκαλο για τα ολιγοθέσια και 25 για τα υπόλοιπα. Με 10 έως 15 μαθητές το σχολείο είναι μονοθέσιο, με 16 έως 30 διθέσιο, με 31 έως 45 τριθέσιο και με 46 έως 100 τετραθέσιο.

Η πρώτη διάκριση που πρέπει να κατανοήσει κάθε γονέας είναι αυτή ανάμεσα στην οργανικότητα και στη λειτουργικότητα. Η οργανικότητα είναι ο μόνιμος χαρακτηρισμός του σχολείου, δηλαδή ο αριθμός των οργανικών θέσεων δασκάλων. Μεταβάλλεται μόνο με κοινή υπουργική απόφαση που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, συνήθως τον Ιούνιο, ύστερα από εισήγηση της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, γνωμοδότηση της Περιφερειακής Διεύθυνσης και γνώμη του οικείου Δήμου. Η λειτουργικότητα, αντίθετα, είναι το πώς θα λειτουργήσει το σχολείο τη συγκεκριμένη χρονιά. Αποφασίζεται κάθε καλοκαίρι από την εκπαιδευτική διοίκηση με βάση τους εγγεγραμμένους μαθητές και δεν δημοσιεύεται πουθενά.

Ένα σχολείο μπορεί λοιπόν να παραμένει οργανικά τριθέσιο και να λειτουργεί ως διθέσιο. Συμβαίνει όμως και το αντίστροφο. Από απαντήσεις του Υπουργείου Παιδείας σε κοινοβουλευτικές αναφορές προκύπτουν σχολεία που χαρακτηρίζονται λειτουργικά τριθέσια με λιγότερους από 30 μαθητές, ή που λειτούργησαν επί χρόνια σε βαθμίδα ανώτερη από την οργανική τους. Αυτό έχει διπλή σημασία. Πρώτον, η απόφαση που πρέπει να εντοπιστεί και να προσβληθεί είναι η ετήσια απόφαση λειτουργικότητας, όχι ο πίνακας. Δεύτερον, όταν η διοίκηση ισχυρίζεται ότι δεν διαθέτει καμία διακριτική ευχέρεια, η ίδια η πρακτική της τη διαψεύδει.

Β. Γιατί ένας μαθητής κάνει τη διαφορά

Η κατάταξη γίνεται με βάση τους εγγεγραμμένους μαθητές, όχι με βάση το ποιοι προσέρχονται κάθε μέρα. Ένα σχολείο με 30 εγγεγραμμένους είναι διθέσιο. Με 31 γίνεται τριθέσιο. Οι εγγραφές και οι μετεγγραφές γίνονται και κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, και οι ίδιες οι Περιφερειακές Διευθύνσεις γράφουν στις απαντήσεις τους ότι σε περίπτωση εγγραφής επιπλέον μαθητών το σχολείο δύναται να αναβαθμιστεί λειτουργικά.

Για έναν Σύλλογο Γονέων αυτό σημαίνει ότι η πρώτη και πιο αποτελεσματική ενέργεια είναι συχνά η πιο πεζή: να διαπιστωθεί αν υπάρχει έστω ένα παιδί της κοινότητας που φοιτά σε γειτονικό σχολείο και μπορεί να επιστρέψει, οικογένεια που εγκαθίσταται στην περιοχή, ή εγγραφή που δεν έχει τακτοποιηθεί. Μόλις συμπληρωθεί ο κρίσιμος αριθμός, υποβάλλεται αυθημερόν έγγραφο αίτημα λειτουργικής αναβάθμισης, με ρητή επίκληση της διατύπωσης που χρησιμοποιεί η ίδια η διοίκηση.

Γ. Η νέα διάταξη για τα τμήματα με μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Εδώ βρίσκεται το σημείο που οι περισσότεροι αγνοούν. Το άρθρο 117 του νόμου 5224/2025 αντικατέστησε την παράγραφο 1 του άρθρου 6 του νόμου 3699/2008 για την ειδική αγωγή και εισήγαγε συγκεκριμένους κανόνες για τη σύνθεση των τμημάτων.

Ο πρώτος κανόνας ορίζει ότι ο αριθμός των μαθητών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που διαθέτουν αξιολογική έκθεση ΚΕΔΑΣΥ δεν μπορεί να είναι ανώτερος του 1 ανά τμήμα. Εξαιρούνται οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία, η δυσγραφία και η δυσαριθμησία, για τις οποίες το όριο είναι 4 ανά τμήμα. Άρα η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, το φάσμα του αυτισμού, οι διαταραχές λόγου, η νοητική ή αισθητηριακή αναπηρία και οι λοιπές κατηγορίες του άρθρου 3 του νόμου μετρούν στον αυστηρό κανόνα του 1.

Ο δεύτερος κανόνας ορίζει ότι, αν ύστερα από την κατανομή προκύψουν περισσότεροι από 1 τέτοιοι μαθητές σε ένα τμήμα, ο μέγιστος αριθμός μαθητών του τμήματος μπορεί να μειώνεται κατά 3, εφόσον στο σχολείο δεν λειτουργεί Τμήμα Ένταξης ή δεν παρέχεται παράλληλη στήριξη στο συγκεκριμένο τμήμα. Η μείωση αποφασίζεται από τον Περιφερειακό Διευθυντή Εκπαίδευσης ύστερα από εισήγηση του Διευθυντή Εκπαίδευσης, ο οποίος λαμβάνει υπόψη την απόφαση του συλλόγου διδασκόντων και τη γνώμη του Συμβούλου Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης.

Ο τρίτος κανόνας είναι ο ισχυρότερος και ο λιγότερο γνωστός. Στα τμήματα όπου φοιτούν μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και έχει συμπληρωθεί ο μέγιστος αριθμός μαθητών, ο αριθμός αυτός μειώνεται κατά 3 για κάθε τέτοιο μαθητή, με απόφαση του συλλόγου διδασκόντων και έγκριση του αρμόδιου Συμβούλου Εκπαίδευσης. Η διατύπωση εδώ είναι υποχρεωτική και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη Τμήματος Ένταξης ή παράλληλης στήριξης.

Δ. Πώς εφαρμόζονται οι κανόνες σε ένα διθέσιο σχολείο

Ας πάρουμε ένα υποθετικό αλλά τυπικό παράδειγμα. Διθέσιο δημοτικό με 30 εγγεγραμμένους μαθητές, 2 τμήματα συνδιδασκαλίας των 15, 2 παιδιά με εγκεκριμένη παράλληλη στήριξη και 1 με γνωμάτευση για Τμήμα Ένταξης που δεν έχει στελεχωθεί.

Με 3 παιδιά σε 2 τμήματα, τουλάχιστον 2 από αυτά θα βρεθούν στο ίδιο τμήμα. Ο κανόνας του 1 ανά τμήμα δεν μπορεί να τηρηθεί. Το Τμήμα Ένταξης δεν λειτουργεί, άρα συντρέχει η προϋπόθεση της μείωσης. Στα ολιγοθέσια το όριο ανά τμήμα είναι στην πράξη 15 μαθητές, γιατί αυτό ακριβώς υπαγορεύει η αναλογία της απόφασης του 2006 και αυτό εφαρμόζουν οι Διευθύνσεις όταν χωρίζουν ένα τμήμα στο δέκατο έκτο παιδί. Με μείωση κατά 3 το όριο πέφτει στους 12, και 30 παιδιά δεν χωρούν σε 2 τμήματα των 12. Χρειάζονται 3 τμήματα, δηλαδή 3 δάσκαλοι.

Η διοίκηση βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δίλημμα. Αν ο πίνακας του 2006 είναι δεσμευτικός, όπως συνήθως υποστηρίζει, τότε δεσμευτικό είναι και το όριο των 15 ανά τμήμα και οι μειώσεις του νόμου 3699/2008 οδηγούν σε τρίτο τμήμα. Αν δεν είναι δεσμευτικός, τότε υπάρχει διακριτική ευχέρεια και η διοίκηση οφείλει να συνεκτιμήσει τις ιδιαίτερες συνθήκες του σχολείου και να αιτιολογήσει ειδικά την άρνησή της.

Οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς για τα αδύνατα σημεία. Η διάταξη γράφτηκε προφανώς με τον νου στα μεγάλα σχολεία με παράλληλα τμήματα της ίδιας τάξης, η μία από τις 2 μειώσεις είναι δυνατότητα και όχι υποχρέωση, και η διοίκηση μπορεί να αντιτάξει ότι το γενικό όριο ανά τμήμα κατά το προεδρικό διάταγμα 79/2017 είναι 25. Κανένα από αυτά δεν καθιστά το επιχείρημα βέβαιο. Όμως το μετατρέπει από αίτημα χάρης σε αίτημα εφαρμογής συγκεκριμένης διάταξης νόμου σε συγκεκριμένα παιδιά, και αυτή η διαφορά είναι καθοριστική. Στην πρώτη περίπτωση τα δικαστήρια δεν υπεισέρχονται, στη δεύτερη ελέγχουν.

Ε. Η παράλληλη στήριξη δεν εξαρτάται από την οργανικότητα

Ανεξάρτητα από το πόσους δασκάλους θα έχει το σχολείο, η εγκεκριμένη παράλληλη στήριξη είναι αυτοτελές δικαίωμα του συγκεκριμένου μαθητή. Η έγκριση εκδίδεται από τη Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής του Υπουργείου ύστερα από αξιολογική έκθεση ΚΕΔΑΣΥ, οι αιτήσεις υποβάλλονται έως τις 20 Οκτωβρίου κάθε σχολικού έτους, και όταν σε ένα τμήμα υπάρχουν περισσότερες εγκρίσεις ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής υποστηρίζει όλους τους μαθητές, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορούν να τοποθετηθούν έως 2 εκπαιδευτικοί στο ίδιο τμήμα. Ο νόμος του 2025 επιτρέπει πλέον την υποστήριξη και κατά το ολοήμερο πρόγραμμα, με πρόταση του συλλόγου διδασκόντων και έγκριση του Διευθυντή Εκπαίδευσης.

Το ίδιο ισχύει για το Τμήμα Ένταξης που έχει ιδρυθεί αλλά δεν στελεχώνεται. Η ίδρυσή του είναι πράξη της διοίκησης, και η μη στελέχωσή του επί χρόνια είναι παράλειψη που πρέπει να καταγράφεται εγγράφως. Κάθε αίτημα των γονέων και κάθε μη απάντηση αποτελεί αργότερα αποδεικτικό υλικό, τόσο για την ακύρωση της υποβάθμισης όσο και για ενδεχόμενη αξίωση αποζημίωσης.

ΣΤ. Τα σωστά βήματα για έναν Σύλλογο Γονέων

Το πρώτο βήμα είναι η απόκτηση της ίδιας της πράξης. Ο Κώδικας Διοικητικής Διαδικασίας δίνει το δικαίωμα πρόσβασης στα διοικητικά έγγραφα, και αυτό που πρέπει να ζητηθεί είναι η απόφαση καθορισμού λειτουργικότητας, η εισήγηση που προηγήθηκε, ο τρόπος υπολογισμού των μαθητών και ο πίνακας λειτουργικότητας όλων των σχολείων της Διεύθυνσης με τους αριθμούς μαθητών τους. Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί αν βρεθεί έστω ένα σχολείο που λειτουργεί σε ανώτερη βαθμίδα από αυτήν που αντιστοιχεί στους μαθητές του, το επιχείρημα της δέσμιας αρμοδιότητας καταρρέει.

Το δεύτερο βήμα είναι η ενεργοποίηση της διαδικασίας του νόμου 3699/2008 μέσα από το ίδιο το σχολείο. Ο σύλλογος διδασκόντων συγκαλείται, λαμβάνει απόφαση για τη μείωση του αριθμού μαθητών ανά τμήμα, ζητείται η γνώμη του Συμβούλου Ειδικής Αγωγής και η έγκριση του Συμβούλου Εκπαίδευσης, και το αίτημα φθάνει στη Διεύθυνση και στην Περιφερειακή Διεύθυνση με τυπικό τρόπο. Αυτό πρέπει να γίνει τις πρώτες ημέρες της χρονιάς, γιατί τότε αποφασίζεται η κατανομή των τμημάτων.

Το τρίτο βήμα είναι η έγγραφη αίτηση προς τη διοίκηση, υπογεγραμμένη από τον Σύλλογο και από τους γονείς των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με ρητή επίκληση των διατάξεων και με αίτημα ειδικής και αιτιολογημένης απάντησης. Η συνυπογραφή των γονέων έχει σημασία, γιατί τα δικαιώματα που επικαλούμαστε είναι πρωτίστως δικά τους, και η θέση τους απέναντι στη διοίκηση και στα δικαστήρια είναι η ισχυρότερη. Παράλληλα αξιοποιούνται ο Δήμος, ο οποίος μπορεί να υποβάλει τυπικό αίτημα προς το Υπουργείο για τη στήριξη σχολείου απομακρυσμένης περιοχής, η κοινοβουλευτική αναφορά, που υποχρεώνει τον Υπουργό σε έγγραφη απάντηση, και ο Συνήγορος του Πολίτη, με τον Κύκλο Δικαιωμάτων του Παιδιού.

Το τέταρτο βήμα είναι η δικαστική οδός. Η αίτηση ακυρώσεως ασκείται μέσα σε 60 ημέρες από την κοινοποίηση ή την πλήρη γνώση της πράξης. Αν η πράξη δεν έχει κοινοποιηθεί ποτέ, η προθεσμία δεν έχει αρχίσει να τρέχει, πράγμα που λειτουργεί υπέρ των γονέων. Προσοχή όμως: η απλή αίτηση θεραπείας δεν παρατείνει την προθεσμία. Και πρέπει να λέγεται ξεκάθαρα ότι τα δικαστήρια αναγνωρίζουν στη διοίκηση ευρύ περιθώριο στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, οπότε η προσφυγή έχει νόημα κυρίως όταν στρέφεται κατά της άρνησης εφαρμογής συγκεκριμένης διάταξης, όπως αυτής του νόμου 3699/2008, και όχι κατά της γενικής αριθμητικής κρίσης.

Ζ. Τι να αποφύγετε: η αποχή δεν βοηθά

Η πρώτη σκέψη πολλών Συλλόγων είναι η αποχή των μαθητών. Είναι η χειρότερη επιλογή. Η κατάταξη του σχολείου γίνεται με βάση τους εγγεγραμμένους και όχι τους παρόντες, οπότε η αποχή δεν μεταβάλλει κανένα στοιχείο στο οποίο στηρίζεται η διοίκηση. Η φοίτηση στο δημοτικό είναι υποχρεωτική, οι απουσίες καταχωρίζονται καθημερινά, και το προεδρικό διάταγμα 79/2017 προβλέπει διαδικασία αναζήτησης του μαθητή και παρέμβαση σε περίπτωση συστηματικής και αδικαιολόγητης απουσίας. Τέλος, η αποχή στερεί από τα παιδιά διδακτικές ώρες ακριβώς τη χρονιά που το σχολείο έχει λιγότερους δασκάλους και δυσκολεύει τη συνεργασία με τη Διεύθυνση, η οποία συχνά έχει δεσμευτεί εγγράφως για εκπαιδευτικούς ειδικοτήτων και για στελέχωση του ολοήμερου. Παράσταση διαμαρτυρίας εκτός διδακτικού ωραρίου, ψήφισμα, δημοσιότητα και θεσμικές παρεμβάσεις επιτυγχάνουν το ίδιο αποτέλεσμα χωρίς κανένα από τα παραπάνω κόστη.

Η. Πότε χρειάζεται δικηγόρος

Το δικηγορικό μας γραφείο ασχολείται συστηματικά με υποθέσεις εκπαιδευτικού και διοικητικού δικαίου, από διαφορές για παράλληλη στήριξη και αξιολογήσεις ΚΕΔΑΣΥ έως προσφυγές κατά πράξεων της εκπαιδευτικής διοίκησης. Σε υπόθεση υποβάθμισης σχολείου η συμβολή του δικηγόρου δεν είναι μόνο η προσφυγή, αλλά κυρίως η σωστή τεκμηρίωση του φακέλου, η επιλογή της πράξης που θα προσβληθεί και η διατύπωση του αιτήματος ώστε η διοίκηση να υποχρεωθεί να απαντήσει ειδικά. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο 2108218945 ή στο [email protected].

Συχνές ερωτήσεις

Πόσους μαθητές χρειάζεται ένα δημοτικό σχολείο για να λειτουργήσει ως τριθέσιο;

Σύμφωνα με την κοινή υπουργική απόφαση Φ.3/897/97652/Γ1/2006, το σχολείο με 16 έως 30 εγγεγραμμένους μαθητές είναι διθέσιο και με 31 έως 45 τριθέσιο. Ο αριθμός που μετράει είναι οι εγγεγραμμένοι μαθητές, όχι όσοι προσέρχονται καθημερινά, και μπορεί να μεταβληθεί με εγγραφή ή μετεγγραφή κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε οργανική και λειτουργική υποβάθμιση;

Η οργανική υποβάθμιση αλλάζει μόνιμα τις οργανικές θέσεις του σχολείου και γίνεται με κοινή υπουργική απόφαση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ύστερα από γνώμη του Δήμου. Η λειτουργική υποβάθμιση αφορά μία μόνο σχολική χρονιά, αποφασίζεται κάθε καλοκαίρι από την εκπαιδευτική διοίκηση και μπορεί να ανατραπεί μέσα στην ίδια χρονιά αν αλλάξουν τα δεδομένα.

Μετράει η παράλληλη στήριξη στον αριθμό των μαθητών ανά τμήμα;

Ναι. Από τον Αύγουστο του 2025 ο νόμος 3699/2008, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 117 του νόμου 5224/2025, ορίζει ότι σε κάθε τμήμα δεν μπορεί να φοιτά περισσότερος από 1 μαθητής με αξιολογική έκθεση ΚΕΔΑΣΥ, με εξαίρεση τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, και ότι σε συμπληρωμένο τμήμα ο μέγιστος αριθμός μαθητών μειώνεται κατά 3 για κάθε τέτοιο μαθητή. Σε ολιγοθέσιο σχολείο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανάγκη τρίτου τμήματος.

Μπορεί η Διεύθυνση Εκπαίδευσης να κάνει εξαίρεση για απομακρυσμένο ή ορεινό σχολείο;

Το Υπουργείο Παιδείας εκδίδει αποφάσεις ίδρυσης ή αναστολής κατάργησης και συγχώνευσης σχολείων ορεινών, νησιωτικών και απομακρυσμένων περιοχών ύστερα από αίτημα των εμπλεκόμενων φορέων, δηλαδή της Περιφερειακής Διεύθυνσης, της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και του Δήμου. Το αίτημα πρέπει να είναι τυπικό και πρωτοκολλημένο, όχι απλώς ψήφισμα. Η ίδια η πρακτική της διοίκησης, με σχολεία που λειτούργησαν σε ανώτερη βαθμίδα από αυτήν του πίνακα, αποδεικνύει ότι το περιθώριο υπάρχει.

Ποια είναι η προθεσμία για προσφυγή κατά της υποβάθμισης του σχολείου;

Η αίτηση ακυρώσεως ασκείται μέσα σε 60 ημέρες από την κοινοποίηση της πράξης ή από την πλήρη γνώση της. Αν η απόφαση λειτουργικότητας δεν έχει κοινοποιηθεί ποτέ στους ενδιαφερομένους, η προθεσμία δεν έχει αρχίσει. Η αίτηση θεραπείας προς τη διοίκηση δεν παρατείνει την προθεσμία, γι’ αυτό πρέπει να κινείται παράλληλα και όχι αντί της προσφυγής.

Βοηθάει η αποχή των μαθητών από τα μαθήματα;

Όχι. Η κατάταξη γίνεται με βάση τους εγγεγραμμένους μαθητές, οπότε η αποχή δεν αλλάζει τίποτα στα δεδομένα της διοίκησης, ενώ η φοίτηση στο δημοτικό είναι υποχρεωτική και οι απουσίες καταγράφονται. Το μόνο βέβαιο αποτέλεσμα είναι χαμένες διδακτικές ώρες για τα παιδιά. Η έγγραφη τεκμηρίωση, η ενεργοποίηση του συλλόγου διδασκόντων, ο Δήμος και, όπου χρειάζεται, η προσφυγή είναι οι δρόμοι που αποδίδουν.

Με την υποστήριξη του WordPress