Οι τάξεις της εξ αδιαθέτου διαδοχής ρυθμίζονται στο νόμο και αποτελούνται από τον κύκλο των συγγενών του διαθέτη. Κύριο χαρακτηριστικό τους γνώρισμα είναι ο αποκλεισμός των προσώπων μίας τάξης από την περιουσία, στην περίπτωση κατά την οποία υπάρχουν πρόσωπα ικανά να κληρονομήσουν τα οποία ανήκουν σε προηγούμενη τάξη.
Πρώτη: Στην πρώτη τάξη τάξεις εξ αδιαθέτου διαδοχής καλούνται οι κατιόντες του κληρονομούμενου. Οι κατιόντες κατανέμονται σε ρίζες, π.χ. η ρίζα περιλαμβάνει το γιο, μετά τον εγγονό και μετά το δισέγγονο.
Ο πλησιέστερος αποκλείει τον πιο μακρινό της ίδιας ρίζας, δηλαδή στο παράδειγμα ο γιός αποκλείει τον εγγονό. Αν ο πλησιέστερος κατιών δε ζει, στη θέση του υπεισέρχεται ο αμέσως απώτερος, δηλαδή ο εγγονός υπεισέρχεται στη θέση του γιού (και πατέρα του) που δεν ζει κατά το μοίρασμα (επαγωγή) της κληρονομίας.
Δεύτερη: Στη δεύτερη τάξη ανήκουν οι γονείς του κληρονομουμένου μαζί με τους αδελφούς του, καθώς και τα τέκνα και οι εγγονοί των αδελφών, εφόσον αυτοί δε ζουν.
Τρίτη: Στην τρίτη τάξη καλούνται οι παππούδες και γιαγιάδες του κληρονομούμενου και από τους κατιόντες αυτών, τα τέκνα και οι εγγονοί.
Τέταρτη: Σε αυτήν την τάξη τάξεις εξ αδιαθέτου διαδοχής καλούνται οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του κληρονομούμενου.
Ο/Η σύζυγος που επιζεί καλείται με τους συγγενείς της πρώτης τάξης σε ποσοστό 25% (1/4 επί του συνόλου της περιουσίας) και με τους συγγενείς των υπόλοιπων τάξεων στο 50% (1/2). Παίρνει πάντα, ανεξαρτήτου τάξεως, τα έπιπλα, σκεύη, ρούχα και άλλα οικιακά αντικείμενα που είτε χρησιμοποιούσε μόνος του ή από κοινού με τον θανόντα σύζυγο. Ο/Η σύζυγος μπορεί να αποκλειστεί από την εξ αδιαθέτου διαδοχή αν ο κληρονομούμενος πριν πεθάνει και έχοντας βάσιμο λόγο διαζυγίου είχε ασκήσει αγωγή διαζυγίου.
Πέμπτη: Στην πέμπτη τάξη, αν δεν υπάρχουν δηλαδή συγγενείς της πρώτης, δεύτερης, τρίτης και τέταρτης τάξης, καλείται μόνος του ο επιζών σύζυγος ως κληρονόμος σε όλη την κληρονομία.
Έκτη: Στην έκτη τάξη, αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής των υπολοίπων τάξεων ούτε επιζών σύζυγος, καλείται το δημόσιο, το οποίο άλλωστε δε διατηρεί δικαίωμα αποποίησης της κληρονομιάς, ενισχύοντας την έννοια της ασφάλειας των συναλλαγών, προκειμένου να μην καταστεί η περιουσία του διαθέτη ανεκμετάλλευτη και αδρανής.
- Δες ακόμα άρθρο Κληρονομητήριο
- Δες ακόμα άρθρο Αποποίηση Κληρονομιάς Ανηλίκου
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑΞΕΙΣ ΕΞ ΑΔΙΑΘΕΤΟΥ ΔΙΑΔΟΧΗΣ
1. Σε ποια τάξη ανήκω και τι ποσοστό κληρονομώ;
Η κατάταξη γίνεται με βάση τη συγγενική σχέση με τον θανόντα. Στην πρώτη τάξη καλούνται τα παιδιά και οι κατιόντες, στη δεύτερη οι γονείς και αδελφοί, στην τρίτη παππούδες και γιαγιάδες, στην τέταρτη οι προπαππούδες, ενώ στην πέμπτη ο επιζών σύζυγος μόνος του. Βασικός κανόνας: η ύπαρξη έστω και ενός κληρονόμου σε προηγούμενη τάξη αποκλείει εξ ολοκλήρου τους συγγενείς των επόμενων τάξεων.
Ο επιζών σύζυγος λαμβάνει 1/4 όταν συντρέχει με κατιόντες (πρώτη τάξη) και 1/2 όταν συντρέχει με τις υπόλοιπες τάξεις, ενώ λαμβάνει πάντοτε τα οικιακά αντικείμενα. Ο ακριβής υπολογισμός εξαρτάται από τον αριθμό συγκληρονόμων στην ίδια τάξη.
2. Τι σημαίνει διαδοχή κατά ρίζες και πώς με επηρεάζει;
Η διαδοχή κατά ρίζες σημαίνει ότι αν ένας κατιών (π.χ. ο πατέρας σας) έχει προαποβιώσει του κληρονομουμένου, στη θέση του υπεισέρχονται τα δικά του παιδιά (εσείς και τα αδέλφια σας), μοιραζόμενοι το μερίδιο που θα λάμβανε εκείνος. Δεν λαμβάνει ο καθένας ίσο μερίδιο με τους ζώντες θείους σας, αλλά το ποσοστό του προαποβιώσαντος γονέα σας μοιράζεται ισόποσα μεταξύ των αδελφών.
Η αρχή αυτή ισχύει στην πρώτη και δεύτερη τάξη και έχει σημαντικές πρακτικές συνέπειες στον υπολογισμό μεριδίων, ιδίως όταν υπάρχουν πολλά εγγόνια από διαφορετικά παιδιά του διαθέτη.
3. Πόσο χρόνο έχω για αποποίηση ή αποδοχή της κληρονομίας;
Η προθεσμία αποποίησης είναι τέσσερις μήνες από τη γνώση της επαγωγής και του λόγου της, ενώ εκτείνεται σε ένα έτος αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος έμαθε για την επαγωγή ενώ διέμενε στο εξωτερικό. Η άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας ισοδυναμεί με σιωπηρή αποδοχή, με συνέπεια να ευθύνεστε και για τα χρέη του θανόντος.
Όταν στους κληρονόμους περιλαμβάνονται ανήλικοι, η προθεσμία αρχίζει από την ενηλικίωσή τους, αλλά υπάρχουν ειδικές ρυθμίσεις που πρέπει να εξεταστούν εγκαίρως.
4. Τι έγγραφα χρειάζονται για αποδοχή κληρονομίας εξ αδιαθέτου;
Απαιτούνται ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικό πλησιέστερων συγγενών, πιστοποιητικό περί μη δημοσίευσης διαθήκης από το Πρωτοδικείο, πιστοποιητικό περί μη αποποίησης, καθώς και τίτλοι ιδιοκτησίας των ακινήτων με κτηματολογικά φύλλα και τοπογραφικά. Χρειάζεται ακόμη δήλωση φόρου κληρονομίας στην αρμόδια ΔΟΥ εντός εννέα μηνών από τον θάνατο (ή ένα έτος για κατοίκους εξωτερικού).
Η συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής με μεταγραφή στο Υποθηκοφυλακείο/Κτηματολόγιο είναι απαραίτητη για τη μεταβίβαση εμπραγμάτων δικαιωμάτων στο όνομα των κληρονόμων.
5. Πώς μπορώ να διεκδικήσω το μερίδιό μου αν με παρέλειψαν;
Αν είστε νόμιμος κληρονόμος και κάποιος συγκληρονόμος προέβη μονομερώς σε αποδοχή χωρίς να σας περιλάβει, διατηρείτε δικαίωμα άσκησης αγωγής περί κλήρου (1871 ΑΚ) για αναγνώριση της κληρονομικής σας ιδιότητας και απόδοση των αντικειμένων. Η ευδοκίμηση της αγωγής εξαρτάται από την απόδειξη της συγγενικής σχέσης, τη μη ύπαρξη διαθήκης ή λόγου αποκληρώσεως και την τήρηση της εικοσαετούς παραγραφής.
Παράλληλα, αν είστε τέκνο, σύζυγος ή γονέας, διατηρείτε σε κάθε περίπτωση δικαίωμα νόμιμης μοίρας ίσης με το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας, η οποία προστατεύεται ακόμη και έναντι διαθήκης.
6. Ποιος ο ρόλος του δικηγόρου στη διευθέτηση εξ αδιαθέτου διαδοχής;
Ο δικηγόρος ελέγχει τη συγγενική αλυσίδα και προσδιορίζει με ακρίβεια τις τάξεις και τα ποσοστά, εντοπίζει τυχόν προβλήματα στους τίτλους ιδιοκτησίας, συντονίζεται με συμβολαιογράφο για την πράξη αποδοχής και υποβάλλει αίτηση έκδοσης κληρονομητηρίου όταν χρειάζεται. Αξιολογεί επίσης αν συμφέρει αποδοχή ή αποποίηση, ιδίως όταν υπάρχουν χρέη ή φορολογικές εκκρεμότητες του θανόντος.
Σε περιπτώσεις διαφωνίας μεταξύ συγκληρονόμων, αναλαμβάνει τη δικαστική διανομή ή την αγωγή περί κλήρου, ενώ μπορεί να χειριστεί και αμφισβητήσεις περί νόμιμης μοίρας ή κύρους διαθήκης που ενδεχομένως εμφανιστεί μεταγενέστερα.