ELEN
Ευρωπαικο δικαστηριο και αποφασεις

Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και Αποφάσεις

Με την πάροδο του χρόνου, όλο και περισσότερες ελληνικές υποθέσεις οδηγούνται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) στο Στρασβούργο. Η νομολογία του ΕΔΔΑ επεμβαίνει πλέον δραστικά στην διαμόρφωση του Ελληνικού Δικαίου, αλλά και στην θεσμική απονομή της δικαιοσύνης.

Η επίδραση των αποφάσεων του ΕΔΔΑ

Ι.- Στην Συνταγματική αναθεώρηση του 2001, (Ψήφισμα της 17ης Απριλίου 2001 της Ζ’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων)  λόγω της απόφασης ΕΔΔΑ HORΝSBY (18357/91) τροποποιήθηκε το άρθρο 95 Συντάγματος και θεσπίστηκε η υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις και στη συνέχεια ο νόμος 3068/2002 που πρόβλεψε τη δυνατότητα αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου(άρθρο 94 § 4, εδ. γ Συντάγματος).

Κατόπιν  της απόφασης Θλιμμένος κατά Ελλάδας (34369/97), προστέθηκε ερμηνευτική δήλωση στο άρθρο 4 Συντάγματος, για να δοθεί η δυνατότητα εναλλακτικής θητείας στους αντιρρησίες συνείδησης (Παραβίαση του άρθρου 9 της ΕΣΔΑ). Λόγω της απόφασης Τσίρλης και Κουλουμπάς κλπ (19233/91), τροποποιήθηκε η διάταξη του Άρθρου 93§3 Συντάγματος, επειδή η καταδικαστική απόφαση του ΑΠ δεν έλαβε υπόψη πάγια νομολογία ότι οι μάρτυρες του Ιεχωβά είναι πιστοί γνωστής θρησκείας.

ΙΙ.-Στην Συνταγματική αναθεώρηση του 2008 (Ψήφισμα της 27ης Μαΐου 2008 της Η’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων) λόγω της απόφασης «ΕΔΔΑ Λυκουρέζου» (33554/03)τροποποιήθηκε το άρθρο 57 Συντάγματος, ώστε να καταργηθεί το απόλυτο ασυμβίβαστο της βουλευτικής ιδιότητας και

ΙΙΙ- 1.-Στην Συνταγματική αναθεώρηση του 2019 (Ψήφισμα της 25ης Νοεμβρίου 2019 της Θ’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, που δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 187/Α’/28.11.2019). τροποποιήθηκε το σχετικό άρθρο 86 για την ασυλία των Βουλευτών, ενώ είναι προφανές ότι η χώρα πρέπει να λάβει μέτρα  μετα την απόφαση του «ΕΔΔΑ, Μπακογιάννη κατά Ελλάδος» της 20.12.2022 (αρ. προσφ. 31012/19) για την άρνηση ελληνικού κοινοβουλίου να άρει ασυλία υπουργού για άσκηση ποινικής δίωξης για συκοφαντική δυσφήμηση γνωστής βουλευτού.

ΙΙΙ-2.-Κρίθηκε ότι η παραβίαση δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο αποτελεί παράβαση του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ. Και έτσι  δημιουργείται νομολογιακό προηγούμενο σε ό,τι αφορά τα όρια επίκλησης της βουλευτικής ασυλίας όταν επίμαχες δραστηριότητες δεν εντάσσονται στο στενό πλαίσιο του βουλευτικού ή υπουργικού ρόλου(Βλ. «ΕΔΔΑ Συγγελίδης κατά Ελλάδος». (Προσφυγή αριθ. 24895/07).

Η επίδραση των αποφάσεων του ΕΔΔΑ στη απονομή της δικαιοσύνης:

1.-Με εγκύκλιό της 187/2023 η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου ζήτησε από τους εισαγγελικούς λειτουργούς όπως μελετήσουν την απόφαση «Β.Υ. κατά Ελλάδας» με την οποία καταδικάστηκε η χώρα για αναποτελεσματική ποινική διερεύνηση καταγγελίας για απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση. Με την Απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) από 7-7-2022 στην προσφυγή «TOROSIAN κατά Ελλάδας» δόθηκαν Γενικές Οδηγίες προς αποφυγή συναφών παραβιάσεων της της Ευρωπαϊκή Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α.)με την 1/2023 Εγκύκλιο της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, ενώ έχουν εκδοθεί από το ΕΔΔΑ δεκάδες παρόμοιες αποφάσεις ΕΔΔΑ σε βάρος της Χώρας μας.

Πρόσφατες εξελίξεις της νομολογίας του ΕΔΔΑ:

  1. ΑΠΟΦΑΣΗ Τσιώλης κατά Ελλάδας της 19.11.2024 (αριθμ. προσφ. 51774/17). Κατά το Δικαστήριο του Στρασβούργου τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική τυπολατρία που αντιβαίνει στην απαίτηση εξασφάλισης πρακτικού και αποτελεσματικού δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 6 § 1 της ΕΣΔΑ. Το ΕΔΔΑ καταδίκασε την Ελλάδα για υπερβολική τυπολατρία του Συμβουλίου της Επικρατείας λόγω της νομολογιακής προσέγγισης που ακολουθεί το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο  κατά την εφαρμογή της διαδικασίας  των  απαιτήσεων του παραδεκτού για την απόρριψη των λόγων αναίρεσης. Το ΣτΕ δεν μπορεί να απαιτεί την προσκόμιση νομολογίας εκ μέρους του αναιρεσείοντος  όταν το σύνολο των αποφάσεων  των διοικητικών και εθνικών εν γένει δικαστηρίων, δεν δημοσιεύονται σε κανένα επίσημο έντυπο ή  σε προσβάσιμη βάση δεδομένων στην οποία ο διάδικος ή ο δικηγόρος του να έχουν απρόσκοπτη πρόσβαση.
  2. ΑΠΟΦΑΣΗ Γεωργακάκης κ.α. κατά Ελλάδας της 14.11.2024 (αριθμ. προσφ. 47788/15 και 47808/15) Η εκτέλεση δικαστικής απόφασης είναι αναπόσπαστο μέρος της δίκαιης δίκης. Καταδίκη Ελλάδας για καθυστερημένη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων
  3. ΑΠΟΦΑΣΗ Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας της 04.06.2024 (αριθ. 3) (προσφ. αριθ. 57246/21). Απόρριψη αγωγής αποζημίωσης κατά του δημοσίου ως απαράδεκτης, για πρόδηλο σφάλμα των δικαστών. Αλλαγή νομολογίας του ΣτΕ. Παραβίαση πρόσβασης σε δικαστήριο.
  4. ΑΠΟΦΑΣΗ Σαββαΐδου κατά Ελλάδας της 31.1.2023 (αρ. προσφ. 58715/15) Παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας Δηλώσεις Κυβερνητικής εκπροσώπου για ενοχή κατηγορουμένης πριν ολοκληρωθούν οι ποινικές διαδικασίες.
  5. ΑΠΟΦΑΣΗ «Δεμερτζής κατά Ελλάδος» της 11.05.2023 Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με την απόφασή του, έταμε σημαντικά ζητήματα που αφορούν την πειθαρχική ευθύνη των δικηγόρων, ιδίως εν σχέσει προς τη συμμετοχή τους σε «τηλεδίκες».
  6. Στην απόφαση ΕΔΔΑ 31.10.2019, Παπαγεωργίου και άλλοι κατά Ελλάδας (Προσφυγή υπ’αρ 4762/18 and 6140/18) έκρινε πως «οι κρατικές αρχές δεν έχουν το δικαίωμα να επεμβαίνουν στην σφαίρα της ατομικής συνείδησης και να διαπιστώνουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου ή να το υποχρεώνουν να αποκαλύπτει τις πεποιθήσεις του σχετικά με πνευματικά ζητήματα»
  7. Μετα τις  αποφάσεις «Βασίλειος Αθανασίου κατά Ελλάδος » του 2010 (Προσφυγή υπ’αρ. 50973/08), Μιχελιουδάκης κατά Ελλάδος (Προσφυγή αριθ. 54447/10) και Γλυκάντζη κατά Ελλάδος του 2012 για την υπερβολική διάρκεια της διοικητικής, της ποινικής και της πολιτικής δίκης αντίστοιχα. Σε συνέχεια των εν λόγω πιλοτικών αποφάσεων υιοθετήθηκαν οι Νόμοι 4055/2012 και 4239/201432 με τους οποίους προβλέφθηκαν ειδικά ένδικα.
  8. Στην υπόθεση «Μάργαρη κατά Ελλάδας» (αρ. προσφυγής 36705/2016) Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (σεβασμός ιδιωτικής ζωής) η εκ μέρους της Εισαγγελίας της δημοσίευση φωτογραφιών και άλλων προσωπικών στοιχείων επτά εκ των κατηγορουμένων –μεταξύ των οποίων και η κ. Μάργαρη – στον Τύπο, για περίοδο έξι μηνών μετά την απαγγελία του κατηγορητηρίου τους.

Συμπεράσματα:

Όπως προκύπτει απο τα ανωτέρω εκτεθέντα η Ελλάδα επιδεικνύει σεβασμό και συμμόρφωση προς την ΕΣΔΑ, πλην όμως δεν την εφαρμόζει κατ’ απόλυτο και καθολικό τρόπο με αποτέλεσμα τις συνεχείς καταδίκες της. Οι τελευταίες αποφάσεις του ΕΔΔΑ(Τσιώλης κατά Ελλάδας) οδηγούν υποχρεωτικά στην ριζική  αναμόρφωση του ν3900/2010 αλλά Επίκειται η θέσπιση νόμου για τη θεσμοθέτηση της αστικής ευθύνης του Δημοσίου για πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων της δικαστικής λειτουργίας (βλ. ΣτΕ 2168/2016 επταμ., 48/2016 επταμ., 1330/2016), σε συμμόρφωση στην ιστορική απόφαση ΕΔΔΑ «Υπόθεση Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδος (ΝΟ.3) (57246/21)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Το Στρασβούργο αποτελεί πλέον τον ομφαλό της γης στα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι το Δικαστήριο που τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα βρήκαν τον γνησιότερο και αυθεντικότερο εφαρμοστή του. 

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και Αποφάσεις

1. Πότε μπορώ να προσφύγω στο ΕΔΔΑ κατά της Ελλάδας;

Η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επιτρέπεται όταν ο πολίτης έχει εξαντλήσει τα εθνικά ένδικα μέσα και θεωρεί ότι παραβιάστηκε δικαίωμά του που κατοχυρώνει η ΕΣΔΑ. Συνηθέστερες περιπτώσεις είναι η υπερβολική διάρκεια της δίκης, η παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας, η μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων από το Δημόσιο, η υπερβολική τυπολατρία των ανώτατων δικαστηρίων και η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής. Η νομολογία του Στρασβούργου (Τσιώλης, Ζουμπουλίδης, Σαββαΐδου, Μάργαρη) δείχνει ότι το ΕΔΔΑ καταδικάζει συστηματικά την Ελλάδα όταν ο πολίτης δεν έχει εξασφαλίσει πραγματική πρόσβαση σε δικαστήριο ή δίκαιη δίκη κατά την έννοια του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ.

2. Σε πόσο χρόνο πρέπει να ασκήσω την προσφυγή μου;

Η προθεσμία άσκησης προσφυγής στο ΕΔΔΑ είναι αυστηρή και υπολογίζεται από την κοινοποίηση της τελεσίδικης εθνικής απόφασης που εξαντλεί τα εσωτερικά ένδικα μέσα. Από την 1η Φεβρουαρίου 2022, μετά την έναρξη ισχύος του 15ου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, η προθεσμία περιορίστηκε σε τέσσερις μήνες (από έξι που ήταν προηγουμένως). Η παρέλευση της προθεσμίας οδηγεί σε απόρριψη ως απαράδεκτης, χωρίς εξέταση της ουσίας. Για τον λόγο αυτό η έγκαιρη συνεννόηση με δικηγόρο εξειδικευμένο σε υποθέσεις ΕΔΔΑ είναι κρίσιμη, ώστε να συγκεντρωθεί το υλικό και να συνταχθεί άρτια η προσφυγή πριν εκπνεύσει η προθεσμία.

3. Τι μπορώ να διεκδικήσω αν δικαιωθώ στο Στρασβούργο;

Σε περίπτωση καταδικαστικής για το Δημόσιο απόφασης, ο προσφεύγων κατά κανόνα δικαιώνεται με τρεις τρόπους: αναγνώριση της παραβίασης, επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης για ηθική βλάβη και υλική ζημία, και επιδίκαση δικαστικών εξόδων. Επιπλέον, μετά την απόφαση Ζουμπουλίδης (αρ. 3) ανοίγει ο δρόμος για αστική ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις ή παραλείψεις δικαστικών οργάνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. ποινικές καταδίκες με παραβίαση της ΕΣΔΑ) ο νόμος επιτρέπει επανάληψη της διαδικασίας ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων, οδηγώντας ενδεχομένως σε ακύρωση της αρχικής απόφασης ή απαλλαγή του κατηγορουμένου.

4. Τι έγγραφα χρειάζομαι για να ξεκινήσω την προσφυγή;

Απαραίτητα είναι το επίσημο έντυπο προσφυγής του ΕΔΔΑ συμπληρωμένο, οι αποφάσεις όλων των βαθμών δικαιοδοσίας με τα αποδεικτικά κοινοποίησης, τα δικόγραφα που κατατέθηκαν στα εθνικά δικαστήρια, η αναλυτική έκθεση των πραγματικών περιστατικών και η τεκμηρίωση των άρθρων της ΕΣΔΑ που φέρονται ως παραβιασθέντα. Χρειάζονται επίσης αποδεικτικά εξάντλησης των εσωτερικών ένδικων μέσων, αλληλογραφία με αρχές, ιατρικά ή άλλα έγγραφα ανάλογα με την υπόθεση, και εξουσιοδότηση προς τον δικηγόρο. Η οργάνωση του φακέλου με χρονολογική σειρά και η μετάφραση κρίσιμων εγγράφων σε αγγλικά ή γαλλικά διευκολύνουν σημαντικά την εξέταση.

5. Τι πιθανότητες επιτυχίας έχει μια προσφυγή στο ΕΔΔΑ;

Η συντριπτική πλειονότητα των προσφυγών απορρίπτεται ως απαράδεκτη σε προκαταρκτικό στάδιο, κυρίως για τυπικούς λόγους (μη εξάντληση εσωτερικών ένδικων μέσων, εκπνοή προθεσμίας, έλλειψη σημαντικού μειονεκτήματος). Όσες περάσουν το φίλτρο του παραδεκτού και αφορούν ζητήματα στα οποία η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί επανειλημμένα (διάρκεια δίκης, μη εκτέλεση αποφάσεων, τυπολατρία ΣτΕ, παραβίαση τεκμηρίου αθωότητας) έχουν αυξημένες πιθανότητες ευδοκίμησης. Η σωστή νομική στόχευση από την αρχή, η σαφής υπαγωγή στα άρθρα της ΕΣΔΑ και η επίκληση πάγιας νομολογίας του Στρασβούργου αυξάνουν δραστικά τις πιθανότητες θετικής έκβασης.

6. Ποιος ο ρόλος του δικηγόρου στη διαδικασία ενώπιον του ΕΔΔΑ;

Ο δικηγόρος αξιολογεί αρχικά αν η υπόθεση εμπίπτει στο πεδίο προστασίας της ΕΣΔΑ, εντοπίζει το κατάλληλο άρθρο και την αντίστοιχη νομολογία, και κρίνει αν έχουν εξαντληθεί τα εσωτερικά ένδικα μέσα. Συντάσσει την προσφυγή στην επίσημη γλώσσα του Δικαστηρίου, οργανώνει τον φάκελο, την ασκεί εμπρόθεσμα και διαχειρίζεται τη μετέπειτα επικοινωνία με τη Γραμματεία. Σε περίπτωση που το Δικαστήριο κοινοποιήσει την προσφυγή στην Ελληνική Κυβέρνηση, συντάσσει υπόμνημα ανταπάντησης και προσδιορίζει τις αξιώσεις δίκαιης ικανοποίησης. Η εξειδίκευση και η εμπειρία σε αντίστοιχες υποθέσεις είναι καθοριστικές, καθώς πρόκειται για διαδικασία με ιδιαίτερους κανόνες και αυστηρές τυπικότητες.