ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Τα αποτελέσματα  μιας  δικαστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) είναι πολλά για τον προσφεύγοντα, ο οποίος έχοντας  κερδίσει  τη «μάχη » στο Στρασβούργο μπορεί να  συνεχίσει και μάλιστα με αξιώσεις το δικαστικό αγώνα που  είχε ξεκινήσει στα ελληνικά δικαστήρια.

Α. EΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

Οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως  «γέφυρα»  για την επιστροφή  στα εθνικά δικαστήρια, τα μέλη των οποίων δεν μπορούν ούτε να αγνοήσουν, ούτε να προσπεράσουν  την κρίση των Ευρωπαίων συναδέλφων τους, ακόμα κι αν αυτή είναι αντίθετη στη δική τους  «ετυμηγορία». Το ως άνω γεγονός ανοίγει ένα  νέο παράθυρο ελπίδας  για όσους έχουν στα χέρια τους μία θετική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Πρακτικά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κρατά το κλειδί  της τελικής κρίσης  και μάλιστα για σημαντικές υποθέσεις, οι οποίες  επανεξετάζονται με βάση πλέον την καταδικαστική απόφαση του ΕΔΔΑ.

Σε περίπτωση που γίνει δεκτή η ατομική προσφυγή στο ΕΔΔΑ, εφόσον προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία ξαναδικάζεται η υπόθεση από τα εθνικά δικαστήρια (επανάληψη διαδικασίας ή αναψηλάφηση) με βάση την εκδοθείσα απόφαση του Στρασβούργου.

Στην Ελλάδα ήδη έχει θεσμοθετηθεί η επανάληψη διαδικασίας στις ποινικές, διοικητικές υποθέσεις, στις υποθέσεις ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Β. ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΦΕΥΓΟΝΤΟΣ

Μια άλλη σημαντική πτυχή οφέλους για τον προσφεύγοντα σε περίπτωση που γίνει δεκτή η προσφυγή του είναι και η αποκατάσταση της παραβίασης του δικαιώματός του. Το ΕΔΔΑ ζητά με την απόφασή του να αποκατασταθεί η βλάβη, όπως π.χ. αποφυλάκιση του προσφεύγοντα σε περίπτωση που η κράτησή του κριθεί παράνομη, αποκατάσταση επικοινωνίας μεταξύ γονέων και τέκνων σε περιπτώσεις που αυτή έχει διακοπεί, καταβολή της αποζημίωσης λόγω απαλλοτρίωσης που τα εθνικά δικαστήρια έχουν ορίσει, όμως δεν έχει καταβληθεί λόγω μη συμμόρφωσης της Διοίκησης, επαναφορά του δικαιώματος κυριότητας στους ιδιοκτήτες,  ανάκληση της ισόβιας απέλασης που παραβίασε την οικογενειακή ζωή του προσφεύγοντος – απελαθέντος.

Γ. ΧΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ

Εάν το Δικαστήριο εκδώσει καταδικαστική απόφαση σε βάρος του Κράτους και διαπιστώσει ότι ο προσφεύγων έχει υποστεί ζημία, κατά κανόνα επιδικάζει στον  προσφεύγοντα εύλογη δίκαιη ικανοποίηση,  δηλαδή χρηματική ικανοποίηση ως αποζημίωση για την υλική και ηθική βλάβη που υπέστη.

Η καταβολή πρέπει να γίνεται εντός χρονικού διαστήματος τριών μηνών, ενώ προβλέπεται η καταβολή τόκων υπερημερίας σε περίπτωση εκπρόθεσμης καταβολής.

Η Επιτροπή των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης διασφαλίζει ότι η επιδικασθείσα αποζημίωση θα καταβληθεί άμεσα και εμπρόθεσμα στον προσφεύγοντα.

Η Ελλάδα μέχρι και πρότινος υπήρξε «πρωταθλήτρια» στην καταβολή ιδιαιτέρως υψηλών ποσών ως δίκαιη ικανοποίηση, κυρίως στο πλαίσιο των παραβιάσεων του δικαιώματος στην ιδιοκτησία.

Δ. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

Σε επείγουσες περιπτώσεις προβλέπεται διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων και το Δικαστήριο του Στρασβούργου αποφασίζει εξαιρετικά σύντομα (από 1-3 μέρες).

Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ

Σε περίπτωση διαπίστωσης παραβίασης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το εγκαλούμενο Κράτος πρέπει επιμελώς να διασφαλίσει ότι τέτοιες παραβιάσεις δε θα συντελεσθούν ξανά στο μέλλον.  Αν το κράτος –μέλος  δεν εφαρμόσει, όπως έχει υποχρέωση,  την επίμαχη απόφαση του ΕΔΔΑ  τότε εκ των πραγμάτων  εκτίθεται σε κίνδυνο να επιβληθούν μελλοντικά νέες καταδικαστικές αποφάσεις από το Δικαστήριο.

Αξίζει να σημειωθεί  ότι υπάρχουν υποθέσεις  για τις οποίες το Κράτος θα υποχρεωθεί να τροποποιήσει το νομοθετικό του πλαίσιο ή να μεταστραφεί η νομολογία των Δικαστηρίων του σύμφωνα προς τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου, με σκοπό την πρόληψη τέλεσης παρόμοιων παραβιάσεων με εκείνες που διαπίστωσε το Δικαστήριο.

• Βλέπε και άρθρο Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
• Βλέπε επίσης άρθρο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και Αποφάσεις
• Βλέπε επίσης Τα έξοδα Προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

1. Τι κερδίζω αν δικαιωθώ από το ΕΔΔΑ;

Η θετική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανοίγει αρκετούς δρόμους. Πρώτον, ο προσφεύγων μπορεί να ζητήσει επανάληψη της εθνικής διαδικασίας ώστε η υπόθεση να ξαναδικαστεί από τα ελληνικά δικαστήρια με βάση τη νέα κρίση του Στρασβούργου. Δεύτερον, επιδικάζεται κατά κανόνα δίκαιη χρηματική ικανοποίηση για την υλική και ηθική βλάβη. Τρίτον, υποχρεώνεται το Κράτος να αποκαταστήσει την παραβίαση (αποφυλάκιση, επαναφορά κυριότητας, ανάκληση απέλασης, καταβολή απαλλοτρίωσης). Τέλος, μπορούν να επιβληθούν γενικά μέτρα συμμόρφωσης, όπως τροποποίηση νομοθεσίας ή μεταστροφή νομολογίας.

2. Πώς γίνεται η επανάληψη της διαδικασίας στην Ελλάδα;

Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει επανάληψη της διαδικασίας σε ποινικές και διοικητικές υποθέσεις, καθώς και σε υποθέσεις ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, εφόσον το ΕΔΔΑ έχει διαπιστώσει παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης. Ο προσφεύγων υποβάλλει αίτηση επανάληψης ή αναψηλάφησης στο αρμόδιο εθνικό δικαστήριο, επικαλούμενος την απόφαση του Στρασβούργου. Τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να λάβουν υπόψη την κρίση του ΕΔΔΑ και δεν μπορούν να την αγνοήσουν, ακόμη κι αν διαφωνούν με προηγούμενη δική τους απόφαση. Έτσι ανοίγει πραγματικά ένα δεύτερο παράθυρο εξέτασης της υπόθεσης.

3. Σε πόσο χρόνο καταβάλλεται η αποζημίωση από το Κράτος;

Η απόφαση του ΕΔΔΑ ορίζει συνήθως προθεσμία τριών μηνών για την καταβολή της επιδικαζόμενης δίκαιης ικανοποίησης. Αν το Ελληνικό Δημόσιο καθυστερήσει, οφείλει τόκους υπερημερίας έως την πραγματική εξόφληση. Η Επιτροπή των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης παρακολουθεί την εκτέλεση των αποφάσεων και ασκεί πίεση για άμεση και εμπρόθεσμη καταβολή. Στην πράξη η Ελλάδα συνήθως συμμορφώνεται στο χρηματικό σκέλος, ενώ καθυστερήσεις παρουσιάζονται συχνότερα στα μέτρα ουσιαστικής αποκατάστασης. Ο δικηγόρος παρακολουθεί τη διαδικασία εκτέλεσης και κινητοποιεί τους θεσμικούς μηχανισμούς όταν χρειαστεί.

4. Τι ασφαλιστικά μέτρα μπορώ να ζητήσω σε επείγουσες περιπτώσεις;

Όταν υπάρχει σοβαρός και άμεσος κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης, το ΕΔΔΑ διαθέτει διαδικασία προσωρινών μέτρων (Rule 39) που εκδικάζονται εξαιρετικά γρήγορα, συνήθως μέσα σε μία έως τρεις ημέρες. Τυπικές περιπτώσεις είναι η επικείμενη απέλαση σε χώρα όπου ο προσφεύγων κινδυνεύει, η μη παροχή ιατρικής περίθαλψης σε κρατούμενο, ή η διακοπή επικοινωνίας γονέα-τέκνου. Τα μέτρα αυτά είναι δεσμευτικά για το Κράτος και η μη συμμόρφωση συνιστά αυτοτελή παραβίαση. Λόγω του εξαιρετικά σύντομου χρόνου, η αίτηση πρέπει να συνταχθεί άρτια και τεκμηριωμένα από την πρώτη στιγμή.

5. Τι πιθανότητες έχω να αποκατασταθεί ουσιαστικά η βλάβη;

Όταν το ΕΔΔΑ διαπιστώνει παραβίαση, η αποκατάσταση εξαρτάται από τη φύση του δικαιώματος. Σε υποθέσεις παράνομης κράτησης ζητείται αποφυλάκιση, σε υποθέσεις απαλλοτρίωσης η καταβολή της οριζόμενης αποζημίωσης, σε υποθέσεις οικογενειακής ζωής η επαναφορά της επικοινωνίας, σε ισόβιες απελάσεις η ανάκλησή τους. Η συμμόρφωση δεν είναι πάντα άμεση και συχνά απαιτείται ενεργοποίηση του ελληνικού δικαστικού συστήματος μέσω επανάληψης διαδικασίας ή νέων ένδικων βοηθημάτων. Οι πιθανότητες ουσιαστικής αποκατάστασης είναι σημαντικές, αλλά εξαρτώνται από τη μεθοδική παρακολούθηση της εκτέλεσης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου μετά την απόφαση του ΕΔΔΑ;

Η νίκη στο Στρασβούργο είναι μόνο το πρώτο βήμα. Ο δικηγόρος αναλαμβάνει την υποβολή αίτησης επανάληψης διαδικασίας ή αναψηλάφησης στα ελληνικά δικαστήρια, την παρακολούθηση της καταβολής της επιδικαζόμενης δίκαιης ικανοποίησης εντός τριμήνου, την υποβολή των απαραίτητων εγγράφων στις αρμόδιες ελληνικές αρχές για την εκτέλεση της απόφασης, καθώς και την επικοινωνία με την Επιτροπή των Υπουργών για ζητήματα εποπτείας. Το γραφείο μας έχει χειριστεί υποθέσεις σε όλο το φάσμα του ΕΔΔΑ και συνδυάζει την εμπειρία στο διοικητικό και ποινικό δίκαιο με την εξειδίκευση στην εφαρμογή των αποφάσεων του Στρασβούργου στην εθνική έννομη τάξη.