Τι είναι η ηθική βλάβη;
Ηθική βλάβη είναι η προσβολή αξιών μη αποτιμητέων σε χρήμα που προκαλείται στον εσωτερικό κόσμο ενός φυσικού προσώπου από την προσβολή ενός δικαιώματος του, π.χ. της προσωπικότητάς του.
Η χρηματική ικανοποίηση που λαμβάνει ένα φυσικό πρόσωπο υπολογίζεται ελεύθερα από το δικαστήριο, είτε σε χρήμα είτε σε καθετί που ενδείκνυται από τις περιστάσεις, εφόσον ζητηθεί στην εκάστοτε υπόθεση κι εφόσον ο νόμος προβλέπει ρητά τη σχετική ικανοποίηση, προκειμένου να αποφευχθεί σχετική κατάχρηση του όρου.
Η ηθική βλάβη αφορά αποκλειστικά τον ίδιο τον παθόντα και δεν πρέπει να συγχέεται με την ψυχική οδύνη, η οποία αφορά τους οικείους φυσικού προσώπου που έχασε τη ζωή του με ευθύνη τρίτου.
Τι είναι η ψυχική οδύνη;
Η ψυχική οδύνη είναι μια έννοια πιο στενή από την ηθική βλάβη. Αφορά τις περιπτώσεις εκείνες όπου το δικαστήριο καλείται να επιδικάσει αποζημίωση στα οικεία πρόσωπα ενός προσώπου που έχασε τη ζωή του με ευθύνη τρίτου προσώπου (π.χ. ανθρωποκτονία, ιατρικό λάθος, τροχαίο κλπ.).
Όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κάποιος, o ψυχικός πόνος που προκαλείται από το θάνατο ενός οικείου προσώπου είναι ιδιαίτερα έντονος και διαρκής, γι’ αυτό και οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα δικαστήρια σε αυτές τις περιπτώσεις είναι κατά κανόνα υψηλότερες σε σύγκριση με την απλή ηθική βλάβη.
Όσον αφορά τα άτομα που δικαιούνται να ζητήσουν αποζημίωση λόγω ψυχικής οδύνης, το κριτήριο δεν είναι ο βαθμός που επηρεάζονται από τα περιστατικά και τις συνέπειες του θανάτου, αλλά το πόσο στενή συγγένεια υπάρχει.
Για το λόγο αυτό, τέτοια αποζημίωση δικαιούνται κατά κανόνα μόνο τα πρόσωπα του «σκληρού πυρήνα» της οικογένειας του θύματος (παιδιά, γονείς, σύζυγος, ακόμα κι αν πρόκειται για μνηστή, αλλά και εν διαστάσει σύζυγο, όχι όμως το πρόσωπο με το οποίο ο θανών τελούσε σε κατάσταση ελεύθερης συμβίωσης), ενώ δεν έχει σημασία το αν είναι σε θέση να αντιληφθούν εκείνη τη στιγμή το γεγονός και τις συνέπειες του θανάτου.
Για παράδειγμα, αν μια έγκυος γυναίκα εμπλακεί σε τροχαίο με το σύζυγο της και αυτός χάσει τη ζωή του, εφόσον το παιδί τους γεννηθεί κανονικά, δικαιούται να επιδιώξει αποζημίωση για ψυχική οδύνη από το θάνατο του πατέρα του.
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΗΘΙΚΗ ΒΛΑΒΗ & ΨΥΧΙΚΗ ΟΔΥΝΗ
1. Πότε δικαιούμαι αποζημίωση για ηθική βλάβη;
Δικαιούστε χρηματική ικανοποίηση όταν έχει προσβληθεί δικαίωμα της προσωπικότητάς σας ή έχετε υποστεί αδικοπραξία που προκάλεσε προσβολή σε αξίες μη αποτιμητές σε χρήμα, όπως τιμή, υπόληψη, σωματική ακεραιότητα, ψυχική υγεία. Τυπικά παραδείγματα: τροχαία ατυχήματα με τραυματισμό, ιατρικά σφάλματα, συκοφαντική δυσφήμηση, παράνομη δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων, εργατικά ατυχήματα, σωματική βία.
Το ποσό καθορίζεται ελεύθερα από το δικαστήριο, με βάση τη βαρύτητα της προσβολής, τις συνθήκες, τον βαθμό υπαιτιότητας του υπαιτίου και την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών. Δεν υπάρχει σταθερός πίνακας ποσών, γι’ αυτό η σωστή τεκμηρίωση της αγωγής έχει καθοριστική σημασία.
2. Ποιοι συγγενείς δικαιούνται αποζημίωση για ψυχική οδύνη;
Δικαίωμα έχουν τα πρόσωπα του στενού οικογενειακού πυρήνα του θανόντος: σύζυγος (ακόμη και εν διαστάσει), μνηστή, παιδιά, γονείς, αδέρφια, παππούδες και εγγόνια. Το παιδί που γεννιέται μετά τον θάνατο του γονέα διατηρεί επίσης το δικαίωμα. Αντίθετα, ο σύντροφος σε σχέση ελεύθερης συμβίωσης χωρίς σύμφωνο δεν περιλαμβάνεται κατά κανόνα στον κύκλο των δικαιούχων.
Δεν εξετάζεται ο βαθμός ψυχικού πόνου του καθενός, αλλά η συγγενική σχέση. Ακόμη και αν κάποιος δικαιούχος δεν αντιλαμβάνεται το γεγονός λόγω ηλικίας ή κατάστασης υγείας, διατηρεί το δικαίωμα. Το ύψος όμως διαφοροποιείται ανάλογα με τη στενότητα της σχέσης και τις συνθήκες.
3. Τι μπορώ να κάνω για να διεκδικήσω αποζημίωση;
Ο δρόμος είναι η άσκηση αγωγής αποζημίωσης ενώπιον του αρμόδιου πολιτικού δικαστηρίου, συνήθως του Μονομελούς ή Πολυμελούς Πρωτοδικείου, ανάλογα με το ύψος του αιτήματος. Αν η ζημία προέκυψε από ποινικό αδίκημα (τροχαίο, ανθρωποκτονία, σωματική βλάβη, δυσφήμηση), μπορείτε επιπλέον να δηλώσετε παράσταση πολιτικής αγωγής στην ποινική δίκη και να ζητήσετε χρηματική ικανοποίηση.
Πριν την αγωγή προηγείται συνήθως εξώδικη όχληση και προσπάθεια συμβιβασμού, ιδίως όταν εμπλέκεται ασφαλιστική εταιρία. Σε περιπτώσεις τροχαίων ατυχημάτων η αγωγή στρέφεται και κατά της ασφαλιστικής, η οποία ευθύνεται μέχρι του ασφαλιστικού ποσού.
4. Σε πόσο χρόνο πρέπει να κινηθώ νομικά;
Η αξίωση αποζημίωσης από αδικοπραξία παραγράφεται κατά κανόνα σε πέντε έτη από τότε που ο παθών έλαβε γνώση της ζημίας και του υπαιτίου, και πάντως σε είκοσι έτη από την τέλεση της πράξης. Όταν η πράξη συνιστά συγχρόνως ποινικό αδίκημα με μεγαλύτερη ποινική παραγραφή, ισχύει η μεγαλύτερη προθεσμία.
Η εκδίκαση μιας αγωγής αποζημίωσης διαρκεί συνήθως από έναν έως δύο χρόνους σε πρώτο βαθμό, ενώ αν ασκηθεί έφεση μπορεί να προστεθούν επιπλέον δύο έτη. Σε υποθέσεις τροχαίων ατυχημάτων με ασφαλιστική κάλυψη, υπάρχει και δυνατότητα εξωδικαστικής διευθέτησης σε σύντομο χρόνο.
5. Τι έγγραφα χρειάζομαι για την αγωγή μου;
Για ηθική βλάβη από τραυματισμό απαιτούνται ιατρικές βεβαιώσεις, εξιτήρια νοσοκομείων, γνωματεύσεις, αποδείξεις δαπανών, φωτογραφικό υλικό, μάρτυρες, καθώς και αστυνομική έκθεση αν πρόκειται για τροχαίο. Σε περιπτώσεις προσβολής προσωπικότητας ή δυσφήμησης χρειάζονται τα δημοσιεύματα, αναρτήσεις, μηνύματα ή βίντεο, καθώς και ψυχολογικές γνωματεύσεις για τον αντίκτυπο.
Για ψυχική οδύνη απαιτούνται ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης, ιατροδικαστική έκθεση, ποινική δικογραφία, μαρτυρίες για τη σχέση με τον θανόντα. Η πληρότητα του αποδεικτικού υλικού επηρεάζει άμεσα το ύψος της επιδικαζόμενης αποζημίωσης.
6. Ποιος ο ρόλος του δικηγόρου σε αυτές τις υποθέσεις;
Ο δικηγόρος αξιολογεί τη βασιμότητα της αξίωσης, συγκεντρώνει το αποδεικτικό υλικό, υπολογίζει ρεαλιστικά το διεκδικούμενο ποσό με βάση τη νομολογία αντίστοιχων υποθέσεων και συντάσσει την αγωγή με πλήρη τεκμηρίωση. Η σωστή ποσοτικοποίηση είναι κρίσιμη: υπερβολικό αίτημα οδηγεί σε άσκοπες δικαστικές δαπάνες, ενώ χαμηλό αίτημα στερεί τον παθόντα από αυτό που πραγματικά δικαιούται.
Το γραφείο μας χειρίζεται υποθέσεις αποζημιώσεων από τροχαία, εργατικά ατυχήματα, ιατρικά σφάλματα, προσβολές προσωπικότητας και ψυχικής οδύνης συγγενών, με εμπειρία τόσο σε δικαστική όσο και σε εξωδικαστική επίλυση μέσω ασφαλιστικών εταιριών.