Τι είναι η αίτηση ακύρωσης;
Aίτηση ακύρωσης είναι το ένδικο βοήθημα που ασκείται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας ή ενώπιον Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων άλλου βαθμού, με το οποίο επιδιώκεται η παροχή δικαστικής προστασίας με την εξαφάνιση διοικητικής πράξης για λόγους αναγόμενους στη νομιμότητά της. Με την αίτηση ακύρωσης επιδιώκεται η ολική ή μερική ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης (και όχι η τροποποίησή της), ενώ το δικαστήριο που εξετάζει τη διαφορά ελέγχει την πράξη μόνο ως προς τη νομιμότητα και όχι ως προς την ουσία.
Ποιά είναι τα αρμόδια δικαστήρια για να εκδικάσουν αιτήσεις ακυρώσεων;
Ακυρωτικές υποθέσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας:
- Η ακύρωση επιτυγχάνεται μετά από αίτηση του ιδιώτη (αρχή της πρωτοβουλίας του ιδιώτη ως προς την κίνηση της ακυρωτικής δίκης).
- Ακυρώνεται εκτελεστή πράξη διοικητικής αρχής, ατομική ή κανονιστική.
- Συνταγματικώς μνημονευόμενοι λόγοι ακύρωσης: υπέρβαση εξουσίας ή παράβαση νόμου .
Ακυρωτικές υποθέσεις του Διοικητικού Εφετείου:
- Υπαλληλικές υποθέσεις
- Εκπαιδευτικές υποθέσεις
- Πολεοδομικές υποθέσεις
- Λοιπές υποθέσεις του Ν. 702/1977
Ακυρωτικές υποθέσεις του Διοικητικού Πρωτοδικείου:
Στην αρμοδιότητα του τριμελούς διοικητικού πρωτοδικείου υπάγονται οι ακυρωτικές διαφορές, οι οποίες γεννώνται από την προσβολή ατομικών διοικητικών πράξεων: α) που εκδίδονται, κατ’ εφαρμογή της νομοθεσίας περί αλλοδαπών εν γένει, και β) που αφορούν την αναγνώριση αλλοδαπού ως πρόσφυγα, υπό την έννοια της Σύμβασης της Γενεύης.
Ποιές είναι οι προϋποθέσεις του παραδεκτού της αίτησης ακύρωσης;
Ικανότητα διαδίκου
Α) Ενεργητική διαδικαστική ικανότητα (δικονομική δυνατότητα άσκησης αίτησης ακύρωσης)
– φυσικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως ηλικίας, σωματικής υγείας και ιθαγένειας
– ΝΠΙΔ κάθε μορφής
– ημεδαπά ή αλλοδαπά ΝΠΔΔ (εκτός του ελληνικού Δημοσίου), όχι κατά των πράξεων που τα αφορούν
– διοικητικό όργανο κατά πράξης άλλου οργάνου του ίδιου ΝΠΔΔ εφόσον το προβλέπει ο νόμος
– ένωση προσώπων ή ομάδα περιουσίας χωρίς νομική προσωπικότητα
– κοινοπραξίες, εφόσον τη συμμετοχή τους στον διαγωνισμό προβλέπουν ειδικές διατάξεις και η προκήρυξη του διαγωνισμού
Β) Παθητική διαδικαστική ικανότητα
– Δημόσιο και ΝΠΔΔ, συμπεριλαμβανομένων των νομικών προσώπων διφυούς χαρακτήρα κατά το μέρος που ασκούν δημόσια εξουσία
– ανεξάρτητες αρχές που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη πράξη: κατά το άρθρο 2 παρ. 9 του Ν. 3051/2002 (Συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές), «οι ανεξάρτητες αρχές έχουν την ικανότητα να παρίστανται αυτοτελώς σε κάθε είδους δίκες που έχουν ως αντικείμενο πράξεις ή παραλείψεις τους». Ανάλογες ρυθμίσεις εμπεριέχουν και ειδικοί νόμοι για άλλες ανεξάρτητες αρχές.
Στην ακυρωτική δίκη το Δημόσιο εκπροσωπείται από τον αρμόδιο Υπουργό, ενώ το ΝΠΔΔ είναι το ίδιο διάδικος.
Ικανότητα δικαστικής παράστασης
Τα ΝΠΙΔ εκπροσωπούνται από τους νόμιμους εκπροσώπους τους, οι ενώσεις προσώπων και οι ομάδες περιουσίας από τα πρόσωπα που έχουν οριστεί ως διαχειριστές τους και τα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα από τα πρόσωπα που ορίζει το δίκαιο της έδρας τους.
Τα ΝΠΔΔ εκπροσωπούνται στη δίκη από τους νομίμους εκπροσώπους τους, σύμφωνα με τις διατάξεις που τα διέπουν, ενώ οι ανεξάρτητες διοικητικές αρχές από τον πρόεδρό τους.
Λοιπές γενικές διαδικαστικές προϋποθέσεις
- Ικανότητα αυτοπρόσωπης δικαστικής παράστασης (πληρεξουσιότητα)
- Τυπική ορθότητα άσκησης του ενδίκου βοηθήματος
- Έλλειψη εκκρεμοδικίας
Ειδικές προϋποθέσεις
- Η φύση της προσβαλλόμενης πράξης
- Το έννομο συμφέρον
- Η προθεσμία
- Προηγούμενη άσκηση τυχόν προβλεπόμενης ενδικοφανούς προσφυγής
- Έλλειψη παράλληλης προσφυγής
Ποιοί θεωρούνται λόγοι ακύρωσης;
- Αναρμοδιότητα της αρχής που εξέδωσε την πράξη
- Παράβαση ουσιώδους τύπου που έχει ταχθεί για τη διενέργεια της πράξης
- Παράβαση κατ’ουσία διάταξης νόμου
- Κατάχρηση εξουσίας (για τις ατομικές πράξεις διακριτικής ευχέρειας).
Ποιά είναι τα αποτελέσματα της δικαστικής απόφασης επί της αίτησης ακύρωσης;
Η ακυρωτική απόφαση έχει τα εξής αποτελέσματα: α) την διαπλαστική ενέργεια της απόφασης, β) το δεδικασμένο και γ) την υποχρέωση συμμόρφωσης της Διοίκησης.
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΙΤΗΣΗ ΑΚΥΡΩΣΗΣ – ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
1. Τι είναι η αίτηση ακύρωσης και πότε ασκείται;
Η αίτηση ακύρωσης είναι το ένδικο βοήθημα με το οποίο ο ιδιώτης ζητά από το διοικητικό δικαστήριο να εξαφανίσει μια εκτελεστή διοικητική πράξη που τον θίγει, για λόγους νομιμότητας και όχι ουσίας. Ασκείται κατά ατομικών ή κανονιστικών πράξεων διοικητικών αρχών, όταν διαπιστώνεται αναρμοδιότητα του οργάνου που εξέδωσε την πράξη, παράβαση ουσιώδους τύπου, παράβαση διάταξης νόμου ή κατάχρηση εξουσίας. Το δικαστήριο δεν τροποποιεί την πράξη, παρά μόνο την ακυρώνει ολικά ή μερικά. Κατά κανόνα, στρέφεται κατά απορριπτικών αποφάσεων υπηρεσιών, πειθαρχικών κυρώσεων, πολεοδομικών πράξεων, αποφάσεων ΣΥΠΟΘΑ, υπαλληλικών μεταβολών και αποφάσεων ανεξάρτητων αρχών.
2. Ποιο δικαστήριο εκδικάζει την αίτηση ακύρωσης;
Αρμόδιο δικαστήριο ορίζεται κατά περίπτωση. Το Συμβούλιο της Επικρατείας εκδικάζει τις περισσότερες ακυρωτικές διαφορές, ιδίως όσες αφορούν κανονιστικές πράξεις και αποφάσεις κεντρικών οργάνων της Διοίκησης. Το Διοικητικό Εφετείο αναλαμβάνει υπαλληλικές, εκπαιδευτικές, πολεοδομικές υποθέσεις και τις λοιπές κατηγορίες του Ν. 702/1977. Το Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο εκδικάζει ακυρωτικές διαφορές από πράξεις της νομοθεσίας περί αλλοδαπών και υποθέσεις αναγνώρισης πρόσφυγα. Η σωστή επιλογή του αρμόδιου δικαστηρίου από την αρχή είναι κρίσιμη, γιατί λάθος διάδρομος μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση ή απόρριψη του ενδίκου βοηθήματος.
3. Σε πόσο χρόνο πρέπει να ασκηθεί η αίτηση ακύρωσης;
Η προθεσμία άσκησης είναι, κατά κανόνα, εξήντα ημέρες από την κοινοποίηση της προσβαλλόμενης πράξης ή από τη γνώση της, ενώ για τους κατοίκους εξωτερικού επεκτείνεται σε ενενήντα ημέρες. Πρόκειται για αυστηρή και ανατρεπτική προθεσμία, η παρέλευση της οποίας οδηγεί σε απαράδεκτο. Αν προβλέπεται ενδικοφανής προσφυγή, η προθεσμία της αίτησης ακύρωσης ξεκινά από την κοινοποίηση της απόφασης που εκδίδεται επ’ αυτής ή από την παρέλευση της προθεσμίας σιωπηρής απόρριψης. Η ακριβής αφετηρία υπολογισμού εξαρτάται από τον τρόπο γνωστοποίησης της πράξης και πρέπει να ελέγχεται από δικηγόρο άμεσα μόλις ο ιδιώτης λάβει το έγγραφο.
4. Τι έγγραφα χρειάζονται για την κατάθεση της αίτησης;
Απαιτούνται η ίδια η προσβαλλόμενη πράξη με τα στοιχεία κοινοποίησης ή γνώσης της, τυχόν ενδικοφανής προσφυγή και η απόφαση επ’ αυτής, καθώς και κάθε έγγραφο που αποδεικνύει το έννομο συμφέρον του αιτούντος (τίτλοι ιδιοκτησίας, υπηρεσιακά έγγραφα, βεβαιώσεις, αλληλογραφία με τη Διοίκηση). Συγκεντρώνονται επίσης τα στοιχεία που τεκμηριώνουν τους λόγους ακύρωσης: φάκελος της υπόθεσης, εκθέσεις, γνωμοδοτήσεις, αποφάσεις συλλογικών οργάνων. Χρειάζεται ειδικό πληρεξούσιο, παράβολο και προκαταβολή εισφορών. Όσο πληρέστερος ο φάκελος κατά την κατάθεση, τόσο ισχυρότερη η θέση του αιτούντος στη συζήτηση.
5. Τι πιθανότητες επιτυχίας έχει η αίτηση ακύρωσης;
Οι πιθανότητες εξαρτώνται από τη φύση των πλημμελειών της πράξης και από την ποιότητα της τεκμηρίωσης. Ισχυρές βάσεις θεωρούνται η αναρμοδιότητα του εκδότη οργάνου, η μη τήρηση ουσιώδους τύπου (π.χ. έλλειψη προηγούμενης ακρόασης, ανεπαρκής αιτιολογία), η παράβαση ρητής διάταξης νόμου και η υπέρβαση των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας. Αντίθετα, λόγοι που αφορούν την ουσιαστική κρίση της Διοίκησης δύσκολα γίνονται δεκτοί στον ακυρωτικό έλεγχο. Παράλληλα με την αίτηση μπορεί να ζητηθεί αναστολή εκτέλεσης, ώστε ο ιδιώτης να μην υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου της εταιρίας μας;
Η Δικηγορική Εταιρία ΖΙΑΜΠΑΡΑ Δ. & Συνεργατών αναλαμβάνει εξαρχής τον έλεγχο της προσβαλλόμενης πράξης, εντοπίζει τις νομικές πλημμέλειες, υπολογίζει την προθεσμία και επιλέγει το αρμόδιο δικαστήριο. Συντάσσει την αίτηση ακύρωσης με πλήρη τεκμηρίωση των λόγων και του εννόμου συμφέροντος, υποβάλλει αίτηση αναστολής όπου χρειάζεται, εκπροσωπεί τον εντολέα στο ακροατήριο και παρακολουθεί τη συμμόρφωση της Διοίκησης μετά την έκδοση ακυρωτικής απόφασης. Η εμπειρία του γραφείου σε υποθέσεις πολεοδομικές, υπαλληλικές, ΣΥΠΟΘΑ, πειθαρχικές και αποφάσεις ανεξάρτητων αρχών εξασφαλίζει στρατηγική προσέγγιση από την πρώτη επαφή.