Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ΕΔΔΑ): Η Τελική Δικαίωση στο Στρασβούργο

Όταν η εσωτερική έννομη τάξη αποτυγχάνει να προστατεύσει τα θεμελιώδη δικαιώματά σας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) αποτελεί το μοναδικό ανάχωμα στην αυθαιρεσία. Η προσφυγή στο Στρασβούργο δεν είναι μια απλή αίτηση· είναι μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία όπου η παραμικρή τυπική παράλειψη οδηγεί σε απόρριψη.

Στην Δικηγορική Εταιρία ZIAMPARAS & ASSOCIATES, συνδυάζουμε τη βαθιά γνώση της Φιλοσοφίας του Δικαίου με τη Μηχανική ακρίβεια για να διασφαλίσουμε ότι η φωνή σας θα ακουστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η Εξειδίκευσή μας στο ΕΔΔΑ

Η σύνταξη μιας προσφυγής απαιτεί κάτι περισσότερο από νομικές γνώσεις. Απαιτεί την ικανότητα να “μεταφραστεί” μια ελληνική αδικία σε παγκόσμιες νομικές αξίες.

Δίκαιη Δίκη (Άρθρο 6 ΕΣΔΑ): Ειδικευόμαστε σε υποθέσεις όπου η ελληνική δικαιοσύνη υπήρξε μεροληπτική, υπερβολικά αργή ή παραβίασε το τεκμήριο αθωότητας.
Προστασία Ιδιοκτησίας: Διεκδίκηση δικαιωμάτων σε περιπτώσεις παράνομων απαλλοτριώσεων ή κρατικών παρεμβάσεων στην περιουσία σας.
Τεχνική Αρτιότητα: Ως Δικηγόροι και πρώην Μηχανικοί Η/Υ, αντιμετωπίζουμε το “Έντυπο Προσφυγής” ως ένα αυστηρό πρωτόκολλο (Protocol). Η εμμονή μας στη λεπτομέρεια ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο απόρριψης λόγω του εξαιρετικά αυστηρού “παραδεκτού” του Δικαστηρίου.

Προϋποθέσεις Προσφυγής

Για να προχωρήσουμε στο Στρασβούργο, πρέπει να πληρούνται δύο βασικά κριτήρια:

Εξάντληση Εγχώριων Μέσων: Πρέπει να έχετε λάβει τελεσίδικη απόφαση από το ανώτατο εθνικό δικαστήριο (Άρειος Πάγος, Συμβούλιο της Επικρατείας).
Η Προθεσμία των 4 Μηνών: Η προσφυγή πρέπει να κατατεθεί αυστηρά εντός 4 μηνών από τη δημοσίευση της τελευταίας εθνικής απόφασης. Ο χρόνος εδώ είναι ο μεγαλύτερος εχθρός σας.

“Το Στρασβούργο δεν εξετάζει αν το δικαστήριο εφάρμοσε σωστά τον νόμο, αλλά αν το Κράτος σεβάστηκε την αξιοπρέπειά σας και το δικαίωμά σας σε μια δίκαιη δίκη. Είναι ηθική και νομική μάχη μαζί.”

Ξεκινήστε τη Διαδικασία Σήμερα

Κάθε μέρα που περνά σας φέρνει πιο κοντά στη λήξη της αυστηρής προθεσμίας. Εμπιστευτείτε έναν δικηγόρο που κατανοεί τη φιλοσοφική βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την τεχνική πολυπλοκότητα των ευρωπαϊκών διαδικασιών.

Πιο αναλυτικά:

Τι είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Δ.Δ.Α. || Ε.Δ.Α.Δ.) είναι το δικαιοδοτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης που εξετάζει, κατόπιν υποβολής ατομικών προσφυγών, τις παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.) εκ μέρους των συμβαλλομένων Κρατών.

Από τις δεκάδες χιλιάδες προσφυγές που κατατίθενται ετησίως ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό (περίπου 5%) καταφέρνουν να περάσουν το στάδιο του παραδεκτού και καταλήγουν στην έκδοση επί της ουσίας απόφασης (judgment). Ενόψει αυτού – και λαμβανομένου υπόψη ότι η διαδικασία ενώπιον του ΕΔΔΑ είναι κατά κανόνα γραπτή (ακροαματική διαδικασία διεξάγεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις) – προκύπτει ότι η ορθή σύνταξη και κατάθεση της προσφυγής διαδραματίζει τον πλέον καθοριστικό ρόλο στην πορεία της υπόθεσης ενώπιον του Δικαστηρίου.

Αν και κατά την κατάθεση της προσφυγής δεν είναι υποχρεωτική η εκπροσώπηση του προσφεύγοντος από δικηγόρο, τυχόν κατάθεση προσφυγής από μη δικηγόρο δεν έχει καμία τύχη να περάσει το στάδιο του παραδεκτού. Συγχρόνως και αντιστρόφως, οι προσφυγές οι οποίες περνούν το στάδιο του παραδεκτού, καταλήγουν, στην πλειονότητά τους, σε επί της ουσίας δικαίωση του προσφεύγοντος.

Ποιοί έχουν δικαίωμα Προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Σύμφωνα με το άρθρο 34 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), το Δικαστήριο μπορεί να επιληφθεί της εξέτασης προσφυγής που υποβάλλεται από κάθε φυσικό πρόσωπο, μη κυβερνητικό οργανισμό ή ομάδα ατόμων, που ισχυρίζεται ότι είναι θύμα παραβίασης, από κράτος μέρος της Σύμβασης, των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται στην ΕΣΔΑ ή στα Πρωτόκολλά αυτής.

Μπορούν να ζητηθούν Προσωρινά Μέτρα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Σύμφωνα με το άρθρο 39 του Εσωτερικού Κανονισμού του Δικαστηρίου, προσωρινά μέτρα μπορούν να διαταχθούν, κατόπιν αιτήματος ενός διάδικου μέρους ή άλλου ενδιαφερομένου ή αυτεπαγγέλτως, προς το συμφέρον των μερών ή για την ομαλή διεξαγωγή της δίκης.

Ποιές είναι οι προϋποθέσεις του παραδεκτού της προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Σύμφωνα με το άρθρο 35 της Σύμβασης, το Δικαστήριο δεν μπορεί να επιληφθεί προσφυγής παρά μόνο αφού εξαντληθούν τα εσωτερικά ένδικα μέσα και εντός προθεσμίας έξι (6) μηνών από την ημερομηνία της τελικής απόφασης. Δεν εξετάζονται ανώνυμες προσφυγές (αν και ο προσφεύγων μπορεί να ζητήσει να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά του) ή ουσιαστικά όμοιες με προσφυγές που έχουν προηγουμένως εξεταστεί από το Δικαστήριο ή έχουν ήδη υποβληθεί σε άλλο διεθνές δικαιοδοτικό όργανο (π.χ. Επιτροπή Διεθνούς Συμφώνου Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων). Η προσφυγή κηρύσσεται απαράδεκτη όταν είναι ασυμβίβαστη προς τις διατάξεις της Σύμβασης ή των Πρωτοκόλλων της, προφανώς αβάσιμη ή καταχρηστική, ή ο προσφεύγων δεν έχει υποστεί σημαντική βλάβη.

Με βάση τα στατιστικά του έτους 2015 (facts about admissibility), από τις 45.576 προσφυγές οι οποίες κρίθηκαν από το δικαστήριο:
α) 36.740 (81%) απορρίφθηκαν ως απαράδεκτες,
β) 6.395 (14%) διεγράφησαν από το πινάκιο, και
γ) μόλις 2.441 (5%) κατέληξαν σε έκδοση επί της ουσίας απόφασης.

Ειδικότερα δε, από τις προσφυγές που απορρίφθηκαν ως απαράδεκτες:
α) το 57% απορρίφθηκαν ως προφανώς αβάσιμες,
β) το 14% απορρίφθηκαν λόγω μη εξάντλησης των εσωτερικών ενδίκων μέσων,
γ) το 11% απορρίφθηκαν ως εκπρόθεσμες,
δ) το 10% απορρίφθηκαν επειδή είχαν χαρακτήρα ένδικου μέσου κατά αποφάσεων εθνικών δικαστηρίων, και
ε) το 8% απορρίφθηκαν ως ασυμβίβαστες προς τις διατάξεις της Σύμβασης.

Τι σημαίνει Εξάντληση των εσωτερικών ενδίκων μέσων στην Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Πριν από την κατάθεση προσφυγής ενώπιον του ΕΔΔΑ, πρέπει να έχει εξαντληθεί κάθε διαθέσιμο και αποτελεσματικό εσωτερικό ένδικο μέσο, με προβολή (έστω και στον τελευταίο βαθμό) των ισχυρισμών για συγκεκριμένες παραβιάσεις δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ (τουλάχιστον κατ’ ουσία, έστω και χωρίς επίκληση των άρθρων της Σύμβασης).

Δεν απαιτείται να εξαντληθούν τα εσωτερικά ένδικα μέσα όταν αυτό θα ήταν μάταιο ή αναποτελεσματικό (π.χ. όταν διαπιστώνεται πρακτική επανάληψης πράξεων αντίθετων στη Σύμβαση).

Πότε εκκινεί η Προθεσμία των τεσσάρων (4) μηνών για την Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Από την 1η Φεβρουαρίου 2022 η προθεσμία για την υποβολή προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων είναι τέσσερις μήνες από την αμετάκλητη εγχώρια δικαστική απόφαση σε μία υπόθεση, η οποία συνήθως είναι απόφαση που εκδόθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της οικείας χώρας.

Η 4μηνη προθεσμία εκκινεί από την επομένη της ημέρας κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος μπορούσε να λάβει επαρκή γνώση της τελικής απόφασης:
α) αν προβλέπεται επίδοση, από την επομένη της επίδοσης,
β) αν δεν προβλέπεται επίδοση, από την επομένης της ημέρας κατά την οποία μπορούσε να λάβει γνώση του περιεχομένου της (π.χ. για τα ελληνικά ανώτατα δικαστήρια λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία κατά την οποία η απόφαση κατατίθεται στο αρχείο και μπορεί να χορηγηθεί ακριβές αντίγραφο αυτής).

Όταν δεν υφίστανται αποτελεσματικά εσωτερικά ένδικα μέσα για να εξαντληθούν, η εξάμηνη προθεσμία εκκινεί από την ημερομηνία πραγμάτωσης των καταγγελλόμενων πράξεων ή μέτρων ή από την ημερομηνία που ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει γνώση αυτών ή υφίσταται την αντίστοιχη ζημία.

Σύμφωνα με το άρθρο 47 του Εσωτερικού Κανονισμού του ΕΔΔΑ, ως ημερομηνία κατάθεσης της προσφυγής λογίζεται η ημερομηνία κατά την οποία ένα πλήρως συμπληρωμένο έντυπο προσφυγής αποστέλλεται στο Δικαστήριο (ημερομηνία σφραγίδας ταχυδρομείου).

Σημείωση: Η κατά τα ανωτέρω εξάμηνη προθεσμία θα μειωθεί σε τέσσερις μήνες μόλις τεθεί σε ισχύ το 15ο Πρωτόκολλο της Σύμβασης.

Τι σημαίνει η Παραβίαση δικαιώματος της ΕΣΔΑ στην Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Αντικείμενο της προσφυγής μπορεί να είναι – αποκλειστικά – η παραβίαση δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην ΕΣΔΑ και τα Πρωτόκολλα της· όχι παραβιάσεις κανόνων του εθνικού (ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου) ή άλλων διεθνών νομικών κειμένων.

Για το περιεχόμενο και την έκταση της προστασίας των δικαιωμάτων στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ, χρήσιμη είναι, πριν από τη σύνταξη της αντίστοιχης προσφυγής, η αναζήτηση και μελέτη της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου στη βάση δεδομένων του: http://hudoc.echr.coe.int.

Τι σημαίνει η Σημαντική βλάβη του προσφεύγοντος στην Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Ο προσφεύγων δεν χρειάζεται να έχει την ιθαγένεια κράτους μέρους της Σύμβασης, αρκεί η παραβίαση της Σύμβασης να αποδίδεται σε (νομοθετικό, διοικητικό ή δικαιοδοτικό) όργανο τέτοιου κράτους.

Πρέπει είτε να θίγεται άμεσα από το επίδικο μέτρο (άμεσο θύμα) είτε να καταθέτει την προσφυγή ως οικείος του εξαφανισθέντος / αποβιώσαντος και να προβάλλει αιτιάσεις σχετικά με το θάνατο ή την εξαφάνισή του (έμμεσο θύμα).

Η ιδιότητα του θύματος μπορεί να αναγνωριστεί και όταν η επίδικη νομοθεσία δεν μπορεί να αποδειχτεί ότι εφαρμόστηκε στη δική του περίπτωση εξαιτίας του απόρρητου χαρακτήρα των μέτρων ή όταν αποδεικνύεται εύλογα και πειστικά ότι συντρέχει κίνδυνος εφαρμογής της (δυνητικό θύμα).

Με το 14ο Πρωτόκολλο, ως προϋπόθεση του παραδεκτού της προσφυγής ορίζεται πλέον και η διαπίστωση σημαντικής βλάβης του προσφεύγοντος, εκτός αν ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου απαιτεί την εξέταση της προσφυγής ή αν η υπόθεση δεν έχει εξεταστεί δεόντως από εθνικό δικαστήριο.

«Σημαντική βλάβη» υφίσταται όταν η παραβίαση του δικαιώματος ανέρχεται σε ένα ελάχιστο επίπεδο σοβαρότητας και δεν είναι αμιγώς τεχνικής φύσεως ή μικρής σημασίας, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την υποκειμενική αντίληψη του προσφεύγοντος όσο και το αντικειμενικό διακύβευμα της υπόθεσης.

Ασήμαντη βλάβη μπορεί να συντρέχει όταν οι οικονομικές επιπτώσεις της παραβίασης ανέρχονται σε ποσό μικρότερο ή ίσο των πεντακοσίων ευρώ.

Βλέπε επίσης άρθρο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και Αποφάσεις
Βλέπε επίσης άρθρο Αποτελέσματα Προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Βλέπε επίσης άρθρο Τα έξοδα Προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΠ

1. Πότε μπορώ να προσφύγω στο ΕΔΔΑ μετά τον Άρειο Πάγο;

Η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επιτρέπεται μόνο αφού εξαντληθούν τα εσωτερικά ένδικα μέσα, δηλαδή αφού εκδοθεί η αμετάκλητη απόφαση του ανώτατου εθνικού δικαστηρίου (Άρειος Πάγος ή Συμβούλιο της Επικρατείας). Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο προσφεύγων να έχει προβάλει, έστω και κατ’ ουσίαν, τις παραβιάσεις δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων.

Η προθεσμία είναι αυστηρά τέσσερις (4) μήνες από τη στιγμή που ο ενδιαφερόμενος μπορούσε να λάβει επαρκή γνώση της απόφασης — συνήθως από την κατάθεσή της στο αρχείο του δικαστηρίου. Αν παρέλθει η προθεσμία έστω και κατά μία ημέρα, η προσφυγή απορρίπτεται ως εκπρόθεσμη.

2. Τι παραβιάσεις μπορώ να επικαλεστώ στο Στρασβούργο;

Αντικείμενο της προσφυγής μπορεί να είναι μόνο παραβιάσεις δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην ΕΣΔΑ και στα Πρωτόκολλά της. Συχνότερα προβάλλονται παραβιάσεις του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη (άρθρο 6), όπως υπερβολική διάρκεια διαδικασίας, μεροληψία, παραβίαση τεκμηρίου αθωότητας ή ανεπαρκής αιτιολογία.

Επίσης συχνές είναι οι παραβιάσεις του δικαιώματος ιδιοκτησίας (άρθρο 1 του 1ου Πρωτοκόλλου), του δικαιώματος στην προσωπική ζωή (άρθρο 8), της απαγόρευσης απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης (άρθρο 3) και της ελευθερίας έκφρασης (άρθρο 10). Δεν εξετάζονται απλές κακές εφαρμογές του εθνικού δικαίου — το ΕΔΔΑ δεν λειτουργεί ως τέταρτος βαθμός δικαιοδοσίας.

3. Πόσο χρόνο διαρκεί η εκδίκαση της προσφυγής;

Η διαδικασία ενώπιον του ΕΔΔΑ είναι κατά κανόνα γραπτή και διαρκεί συνήθως από δύο έως πέντε χρόνια, ανάλογα με τη σοβαρότητα και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης. Σε περιπτώσεις που αφορούν επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις ή υπάρχει ήδη παγιωμένη νομολογία, η διαδικασία ολοκληρώνεται ταχύτερα.

Σε επείγουσες περιπτώσεις, όπου υπάρχει κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης (π.χ. απέλαση, σοβαρά ζητήματα υγείας κρατουμένου), μπορούν να ζητηθούν προσωρινά μέτρα κατά το άρθρο 39 του Εσωτερικού Κανονισμού, τα οποία εξετάζονται άμεσα, ακόμη και εντός ωρών.

4. Τι έγγραφα χρειάζομαι για την προσφυγή στο ΕΔΔΑ;

Απαιτείται το επίσημο έντυπο προσφυγής πλήρως συμπληρωμένο, τα κείμενα όλων των αποφάσεων που εκδόθηκαν από τα ελληνικά δικαστήρια σε κάθε βαθμό (πρωτόδικη, εφετειακή, αμετάκλητη), τα δικόγραφα που κατατέθηκαν με τους προβληθέντες λόγους παραβίασης της ΕΣΔΑ, καθώς και κάθε αποδεικτικό στοιχείο που τεκμηριώνει την παραβίαση.

Χρειάζεται επίσης πληρεξούσιο εκπροσώπησης από δικηγόρο και αναλυτική έκθεση των πραγματικών περιστατικών με σαφή σύνδεση κάθε ισχυρισμού με συγκεκριμένο άρθρο της Σύμβασης. Η παραμικρή τυπική παράλειψη οδηγεί σε απόρριψη χωρίς εξέταση της ουσίας.

5. Τι πιθανότητες επιτυχίας έχει η προσφυγή μου;

Στατιστικά, περίπου το 95% των προσφυγών απορρίπτονται στο στάδιο του παραδεκτού — κυρίως ως προφανώς αβάσιμες, εκπρόθεσμες ή λόγω μη εξάντλησης εσωτερικών ενδίκων μέσων. Ωστόσο, οι προσφυγές που περνούν το παραδεκτό καταλήγουν στην πλειοψηφία τους σε δικαίωση του προσφεύγοντος.

Οι πιθανότητες αυξάνονται σημαντικά όταν η προσφυγή συντάσσεται από έμπειρο δικηγόρο που γνωρίζει σε βάθος τη νομολογία του ΕΔΔΑ, εντοπίζει τα ισχυρά σημεία της υπόθεσης και αποφεύγει την παρουσίασή της ως απλό «τέταρτο βαθμό κρίσης». Η εκτίμηση των πιθανοτήτων προϋποθέτει εξατομικευμένη μελέτη του φακέλου.

6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου σε αυτή τη διαδικασία;

Αν και τυπικά η εκπροσώπηση από δικηγόρο δεν είναι υποχρεωτική κατά την κατάθεση της προσφυγής, στην πράξη οι προσφυγές χωρίς νομική υποστήριξη απορρίπτονται σχεδόν πάντα. Ο δικηγόρος αναλαμβάνει την επιλογή των βάσιμων λόγων παραβίασης, την τεκμηρίωσή τους με νομολογία του ΕΔΔΑ, την τήρηση των αυστηρών προθεσμιών και την ορθή σύνταξη του εντύπου προσφυγής.

Η Δικηγορική Εταιρία ΖΙΑΜΠΑΡΑ Δ. & Συνεργατών αναλαμβάνει τη μελέτη του φακέλου από τα ελληνικά δικαστήρια, την εκτίμηση των πιθανοτήτων παραδεκτού και ευδοκίμησης, τη σύνταξη και κατάθεση της προσφυγής, καθώς και την παρακολούθηση όλων των σταδίων ενώπιον του Δικαστηρίου του Στρασβούργου.