Ποινικές ευθύνες συνεπάγεται η μη εκπλήρωση από τον εργοδότη της υποχρέωσης για έγκαιρη πληρωμή των αποδοχών του εργαζομένου. Σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ.1 του Ν.2336/1995, η μη καταβολή δεδουλευμένων συνιστά ποινικό αδίκημα και τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι 6 μήνες και με χρηματική ποινή, με την παράλειψη του υπόχρεου εργοδότη να καταβάλει στο δικαιούχο μισθωτό τις οφειλόμενες σε αυτόν αποδοχές, μέσα στην προθεσμία που προβλέπει η ατομική σύμβαση ή ο νόμος. Διώκεται μετά από έγκληση από τον εργαζόμενο ή από τα όργανα της επιθεώρησης εργασίας ή και αυτεπάγγελτα. Για την εκδίκαση του αδικήματος εφαρμόζεται και η διαδικασία του αυτόφωρου.
Η ύπαρξη σύμβασης εξαρτημένης εργασίας αορίστου ή ορισμένου χρόνου ανήκει στις προϋποθέσεις για την στοιχειοθέτηση του ως άνω εγκλήματος. Εντούτοις, δεν απαιτείται κατ’ ανάγκη έγκυρη σύμβαση εργασίας. Κατά δεύτερον, απαιτείται ο εργοδότης να μην καταβάλει εμπρόθεσμα τις οφειλόμενες αποδοχές και κατά τρίτον. Έχει κριθεί από τον Άρειο Πάγο ότι καλύπτονται από την προστατευτική λειτουργία του νόμου, πέραν του μισθού, όλες οι υπόλοιπες μισθολογικές παροχές εκ μέρους του εργοδότη που χορηγούνται ως αντάλλαγμα τις παρεχόμενης εργασίας. Ωστόσο, σχετικά με τις παροχές σε είδος μισθολογικού ή μη χαρακτήρα, που ο εργοδότης χορηγεί στον εργαζόμενο, δεν περιλαμβάνονται αυτές στις τακτικές αποδοχές, ούτε αποτελούν εισόδημα και άρα ούτε υπόκεινται στην ποινική προστασία του νόμου, υπό την προϋπόθεση ότι εξυπηρετούν λειτουργικές ανάγκες της επιχείρησης.
Προσέτι, η ποινική προστασία της κανονικής άδειας που ετησίως δικαιούται ο εργαζόμενος, προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ.7 του Ν.539/1945. Εφόσον ο εργοδότης από πρόθεση δεν χορήγησε την κανονική άδεια στο μισθωτό, φέρει εκτός από αστική και ποινική ευθύνη και τιμωρείται σύμφωνα με το νόμο.
Ο Άρειος Πάγος ερμηνεύει στενά τη διάταξη για την ποινική ευθύνη του εργοδότη την οποία και περιορίζει στις δεδουλευμένες αποδοχές, αποκλείοντας έτσι τους μισθούς υπερημερίας ή άλλες απαιτήσεις. Πρόσφατα όμως με τον Ν.3996/2011 άρθρο 28, η μη καταβολή αποζημίωσης κατέστη ποινικό αδίκημα. Ο νόμος πάντως, προστατεύει την αξίωση του εργαζομένου για την καταβολή νόμιμης αποζημίωσης, ποινικοποιώντας τη μη καταβολή μόνο αυτής, όχι της τυχόν μεγαλύτερης που οφείλεται βάσει συμφωνίας (συμβατική αποζημίωση).
Για τη μη καταβολή της αποζημίωσης που οφείλεται για την παράνομη (κατ’ εξαίρεση) υπερωριακή απασχόληση, η οποία είναι ίση με το καταβαλλόμενο ημερομίσθιο προσαυξημένο κατά 120%, προβλέπεται ποινική ευθύνη για τον εργοδότη ή τον υπεύθυνο για την εφαρμογή των διατάξεων για τις ώρες εργασίας διευθυντή ή διαχειριστή σύμφωνα με το άρθρο 7 του ν.δ. 515/1971 και το άρθρο 15 του ν.δ. 1037/1971.
- Βλέπε και άρθρο Καταγγελία Σύμβασης Εργασίας
- Βλέπε και άρθρο Αποζημίωση Απόλυσης
- Βλέπε και άρθρο Μεταβολή Όρων Εργασίας
- Βλέπε και άρθρο Επίσχεση Εργασίας
- Βλέπε και άρθρο Ετήσια Κανονική Άδεια
- Βλέπε και άρθρο Αμοιβή Εργαζόμενου
- Βλέπε και άρθρο Υπερεργασία – Υπερωρίες
- Βλέπε και άρθρο Υποχρεώσεις Εργοδοτών
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΕΥΘΥΝΕΣ ΕΡΓΟΔΟΤΗ
1. Κατατέθηκε έγκληση εναντίον μου για μη καταβολή δεδουλευμένων — τι ποινή κινδυνεύω;
Η μη έγκαιρη καταβολή δεδουλευμένων αποδοχών συνιστά αυτοτελές ποινικό αδίκημα κατά το άρθρο μόνο του ΑΝ 690/1945, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 8 παρ. 1 του Ν. 2336/1995, και τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μηνών και χρηματική ποινή. Πρόκειται για πλημμέλημα που υπάγεται στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο και διώκεται κατ’ έγκληση του εργαζομένου. Στην πράξη, ακόμη και σε περίπτωση καταδίκης, η ποινή είναι κατά κανόνα μετατρέψιμη σε χρηματική ποινή (άρθρο 80 ΠΚ) ή ανασταλτέα (άρθρο 99 ΠΚ), εφόσον δεν υπάρχει προηγούμενη καταδίκη. Με σωστή ποινική στρατηγική και έγκαιρη τακτοποίηση των οφειλών, αποφεύγεται κάθε στερητική της ελευθερίας ποινή.
2. Ποιες αποδοχές καλύπτει πραγματικά η ποινική διάταξη;
Είναι κρίσιμο να οριοθετηθεί στενά το αντικείμενο της δίωξης, διότι όχι κάθε εργατική απαίτηση εμπίπτει στην ποινική διάταξη. Καλύπτονται ο μισθός ή το ημερομίσθιο, τα δώρα εορτών, το επίδομα αδείας, οι αμοιβές για υπερεργασία και νόμιμη υπερωρία, καθώς και η αποζημίωση για παράνομη υπερωριακή απασχόληση. Με τον Ν. 3996/2011 προστέθηκε και η νόμιμη αποζημίωση απόλυσης. Αντίθετα, οι μισθοί υπερημερίας αποκλείονται κατά πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου από την ποινική προστασία, όπως και παροχές σε είδος που εξυπηρετούν λειτουργικές ανάγκες της επιχείρησης. Η σωστή νομική οριοθέτηση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό ή και αθώωση από μέρος των κατηγοριών.
3. Πώς αμύνομαι — υπάρχει παραγραφή ή τυπικό ελάττωμα της έγκλησης;
Πρώτο σημείο ελέγχου είναι η εμπρόθεσμη υποβολή της έγκλησης: εάν ο εργαζόμενος υπέβαλε έγκληση μετά την παρέλευση του τριμήνου από τότε που έλαβε γνώση της παράβασης, η ποινική δίωξη είναι απαράδεκτη και επιφέρει παύση. Επιπλέον, ελέγχεται η ταυτότητα και ο ακριβής χρόνος των υποτιθέμενων οφειλών, η νομιμοποίηση του εργαζομένου, η ορθή εξειδίκευση κάθε επιμέρους ποσού και η οκταετής παραγραφή των πλημμελημάτων. Συχνά οι εγκλήσεις είναι αόριστες ή αναμειγνύουν αστικές αξιώσεις με ποινικά προστατευόμενα κονδύλια, γεγονός που ανοίγει δρόμο για απόρριψη ή σημαντική μείωση των κατηγοριών.
4. Μπορώ να επικαλεστώ οικονομική αδυναμία ή ανωτέρα βία;
Η απλή οικονομική δυσχέρεια δεν αναιρεί την ποινική ευθύνη, αλλά η πραγματική και αποδεδειγμένη αδυναμία πληρωμής λόγω ανωτέρας βίας μπορεί να αποκλείσει τον δόλο και να οδηγήσει σε αθώωση. Στοιχεία όπως αιφνίδια διακοπή χρηματοδότησης, πτώχευση πελάτη-κλειδί, καταστροφή εγκαταστάσεων, μέτρα αρχών (lockdown), ή απρόβλεπτα γεγονότα τεκμηριώνουν την έλλειψη υπαιτιότητας. Παράλληλα, η μερική ή σταδιακή καταβολή πριν την εκδίκαση, η συμμετοχή σε διαδικασία συμφιλίωσης στην Επιθεώρηση Εργασίας και η σύναψη συμφωνίας ρύθμισης λειτουργούν ως ελαφρυντικά (άρθρο 84 ΠΚ) και ισχυρά επιχειρήματα για επιεικέστερη μεταχείριση.
5. Συνελήφθην με αυτόφωρο — τι κάνω και πώς αποφεύγω τη φυλακή;
Η μη καταβολή δεδουλευμένων υπάγεται στη διαδικασία του αυτοφώρου, καθώς θεωρείται διαρκές αδίκημα όσο δεν έχουν εξοφληθεί οι οφειλές. Σε σύλληψη, η άμεση παρουσία δικηγόρου είναι κρίσιμη: μπορεί να ζητηθεί προθεσμία για εξόφληση ή ρύθμιση των οφειλών, να επιδιωχθεί αναβολή της δίκης ώστε να ολοκληρωθεί συμβιβαστική επίλυση, ή να προβληθούν οι υπερασπιστικοί ισχυρισμοί. Η προφυλάκιση για πλημμέλημα τέτοιας μορφής είναι εξαιρετικό μέτρο και πρακτικά δεν επιβάλλεται. Σε περίπτωση καταδίκης, η ποινή κατά κανόνα μετατρέπεται σε χρηματική (άρθρο 80 ΠΚ) ή αναστέλλεται (άρθρο 99 ΠΚ), ενώ υπάρχει και η δυνατότητα παροχής κοινωφελούς εργασίας.
6. Πώς με βοηθά ο δικηγόρος ως κατηγορούμενο εργοδότη;
Ο δικηγόρος εκτιμά εξαρχής τη βασιμότητα της έγκλησης, ελέγχει εμπρόθεσμη υποβολή, τυπικά ελαττώματα και νομικό χαρακτηρισμό των επικαλούμενων ποσών. Διαμορφώνει στρατηγική υπεράσπισης που μπορεί να συνδυάζει επιθετική απόκρουση των αόριστων κονδυλίων με συμβιβαστική προσέγγιση επί των βεβαιωμένων οφειλών, μέσω καταβολής, ρύθμισης ή πρακτικού συμφιλίωσης στην Επιθεώρηση Εργασίας — διαδικασίες που συχνά οδηγούν σε ανάκληση της έγκλησης ή σε εξάλειψη του αξιοποίνου. Εκπροσωπεί τον εντολέα στο ακροατήριο, προβάλλει ελαφρυντικά (άρθρο 84 ΠΚ) και αιτείται αναστολή ή μετατροπή της ποινής. Η μακρόχρονη εμπειρία του γραφείου μας σε ποινικές υποθέσεις εργοδοτών διασφαλίζει αποτελεσματική προστασία και την αποφυγή επώδυνων ποινικών συνεπειών.