Ας δούμε το παράδειγμα (παρακάτω υπάρχει σχετική απόφαση του Αρείου Πάγου) ενός δανειολήπτη που μεταβιβάζει το μοναδικό περιουσιακό του στοιχείο (πχ ένα ακίνητο) με γονική παροχή, στην θυγατέρα του, στερώντας σκόπιμα την δανείστρια τράπεζα από μια βέβαιη πηγή είσπραξης της απαίτησής της, ενώ η εναπομένουσα φανερή περιουσία του δεν επαρκεί για την ικανοποίησή της. Έτσι, η αξίωση της τράπεζας έναντι του οφειλέτη, που πηγάζει απο τη σύμβαση δανείου, κινδυνεύει να ματαιωθεί.
Για την αντιμετώπιση παρόμοιων περιπτώσεων –που απαντώναι συχνά στην πράξη- ο νομοθέτης εισάγοντας το θεσμό της διάρρηξης της απαλλοτριωτικής δικαιοπραξίας ως καταδολιευτικής, αποσκοπεί στην προστασία του δανειστή έναντι του αφερέγγυου οφειλέτη του, όταν ο τελευταίος κατέστη δολίως αφερέγγυος διότι έσπευσε να αποξενωθεί από τα περιουσιακά του στοιχεία ώστε να αποστερήσει από τον δανειστή τη δυνατότητα να ικανοποιήσει την απαίτησή του, προβαίνοντας σε αναγκαστική εκτέλεση στα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία.
Τι είναι η αγωγή διάρρηξης καταδολιευτικής δικαιοπραξίας;
Στην αγωγή διάρρηξης καταδολιευτικής δικαιοπραξίας η αφερεγγυότητα του οφειλέτη πρέπει να υπάρχει και κατά τον χρόνο άσκησης αυτής. Η γονική παροχή σε εκτέλεση ηθικού καθήκοντος υπόκειται σε διάρρηξη. Μεταβίβαση από πατέρα οφειλέτη λόγω γονικής παροχής ακινήτων σε θυγατέρα, η οποία γίνεται με σκοπό βλάβης του δανειστή (τράπεζα), καθώς γνώριζε ότι μετά την κατάρτιση των δικαιοπραξιών αυτών δεν του απέμενε πλέον άλλη περιουσία, με σκοπό να περιέλθει σε τέτοια οικονομική κατάσταση ώστε η τράπεζα να αποστερηθεί πλήρως της δυνατότητας να ικανοποιήσει την ως άνω απαίτησή της. Η επίδικη γονική παροχή του πατέρα προς τη θυγατέρα του, συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά στοιχεία της χαριστικής δικαιοπραξίας και ακυρώνεται.
Η αγωγή διάρρηξης παραγράφεται μετά την πάροδο 5ετίας από τη σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης;
Η αγωγή διάρρηξης μπορεί να ακυρώσει οποιοδήποτε είδος συμβολαιογραφικής πράξης μεταβίβασης ακινήτου (αγοραπωλησία, γονική παροχή, δωρεά κ.λπ.), στην οποία προέβη ο οφειλέτης καταδολιευτικά προς το δανειστή του. Η αγωγή αυτή παραγράφεται μετά την πάροδο χρονικού διαστήματος 5 ετών από την ημερομηνία κατάρτισης της συμβολαιογραφικής πράξης μεταβίβασης και όχι από την ημερομηνία μεταγραφής της εν λόγω πράξης στο Υποθηκοφυλακείο ή στο Κτηματολογικό Γραφείο ή από την ημερομηνία γνώσης της μεταβίβασης από το δανειστή. Η αγωγή διάρρηξης δεν υπόκειται σε τέλος δικαστικού ενσήμου, ούτε εγγράφεται στα βιβλία διεκδικήσεων (202/2000 ΠολΠρΛάρισας).
Στην σχετική απόφαση του Αρείου Πάγου (Α.Π. 88/2023) η η μεταβίβαση ακινήτου εκ μέρους του οφειλέτη προς τρίτον που επάγεται μείωση της περιουσίας του, συνιστά και κάθε παροχή που γίνεται από ηθικό καθήκον ή από λόγους κοινωνικής ευπρέπειας, διότι το γεγονός ότι η διάθεση αυτή γίνεται προς εκπλήρωση σχετικής ηθικής υποχρεώσεως δεν μπορεί να δικαιολογήσει ούτε τη βλάβη των δανειστών, ούτε την προτίμηση εκπληρώσεως από τον οφειλέτη των ηθικών υποχρεώσεών του έναντι των νομικών, η δε γονική παροχή συνιστά επίδοση από ελευθεριότητα και συνεπώς η σχετική δικαιοπραξία είναι χαριστική. Οι δανειστές δικαιούνται να απαιτήσουν τη διάρρηξη κάθε μεταβίβασης, που έγινε από τον οφειλέτη προς βλάβη τους, εφόσον η υπόλοιπη περιουσία δεν επαρκεί για την ικανοποίησή τους.
Οι προϋποθέσεις προστασίας των δανειστών είναι:
1) Η ύπαρξη απαίτησης κατά του οφειλέτη γεννημένη κατά το χρόνο της μεταβίβασης, η οποία να έχει γίνει ληξιπρόθεσμη κατά την πρώτη στο ακροατήριο συζήτηση της αγωγής για διάρρηξη,.
2) Μεταβίβαση εκ μέρους του οφειλέτη προς τρίτον, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων κάθε σοβαρή και ηθελημένη (μη εικονική) διάθεση ή εκποίηση με δικαιοπραξία ή άλλη ενέργεια, που επάγεται μείωση της υπέγγυας περιουσίας, ανεξάρτητα αν είναι επαχθής ή χαριστική, καθώς και κάθε παροχή γενόμενη από ηθικό καθήκον ή από λόγους κοινωνικής ευπρέπειας, διότι το γεγονός ότι η διάθεση αυτή γίνεται προς εκπλήρωση σχετικής ηθικής υποχρέωσης, δεν μπορεί να δικαιολογήσει ούτε τη βλάβη των δανειστών, ούτε την προτίμηση εκπλήρωσης από τον οφειλέτη των ηθικών υποχρεώσεών του έναντι των νομικών (ΑΠ 805/2013, ΑΠ 1217/2014). Η γονική παροχή συνιστά επίδοση από ελευθεριότητα και συνεπώς η περί αυτής δικαιοπραξία είναι χαριστική, μη συναγομένου άλλως από το χαρακτηρισμό της, ως δωρεάς, ως προς το ποσό που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις.
3) Ανεπάρκεια της υπόλοιπης εμφανούς περιουσίας του οφειλέτη για την ικανοποίηση του δανειστή, η οποία οφείλεται αιτιωδώς στην απαλλοτρίωση. Η αφερεγγυότητα δε αυτή του οφειλέτη πρέπει να συντρέχει όχι μόνο κατά την μεταβίβαση, αλλά και κατά τον χρόνο έγερσης της αγωγής διάρρηξης, που είναι και ο κρίσιμος χρόνος για τον προσδιορισμό της βλάβης του δανειστή (ΑΠ 778/2015, ΑΠ 708/2017).
4) Δόλος του οφειλέτη , ήτοι πρόθεση βλάβης των δανειστών. Η πρόθεση αυτή θεωρείται ότι υπάρχει όταν αυτός (οφειλέτης) γνωρίζει, κατά τον κρίσιμο χρόνο της μεταβίβασης, ότι με την μεταβίβαση του περιουσιακού του στοιχείου θα περιέλθει σε τέτοια οικονομική κατάσταση, ώστε η περιουσία, που του απομένει, να μην επαρκεί για την ικανοποίηση των δανειστών, αφού, στην περίπτωση αυτή, είναι προφανές ότι ο οφειλέτης γνωρίζει ότι συνέπεια της πράξης του είναι η βλάβη των δανειστών, την οποία αποδέχεται, μη αναιρουμένου του καταδολιευτικού χαρακτήρα της απαλλοτρίωσης αν, εκτός από την πρόθεση βλάβης των δανειστών, επιδιώκει παράλληλα και άλλους σκοπούς.
5) Γνώση του τρίτου. Ο τρίτος πρέπει να γνωρίζει το δόλο του οφειλέτη, ήτοι την πρόθεσή του να βλάψει τους δανειστές του, μη απαιτούμενης αυτοτελούς πρόθεσης του τρίτου να βλάψει τους δανειστές του οφειλέτη, ούτε συμπαιγνία ανάμεσα στον οφειλέτη και τρίτο προς βλάβη των δανειστών του οφειλέτη (ΑΠ 638/2004, ΑΠ 1677/2008). Η γνώση του τρίτου δεν απαιτείται κατά το άρθρο 942 ΑΚ, αν η μεταβίβαση έγινε από χαριστική αιτία (ΑΠ 1320/2019, ΑΠ 28/2017).
- Δες ακόμη άρθρο Αγορά Ακινήτου
- Δες ακόμη άρθρο ΣΥΠΟΘΑ – Αυθαίρετα
- Δες ακόμη άρθρο ΄Εξωση Ενοικιαστή
- Δες ακόμα άρθρο Αλλαγή Ονόματος ή Επωνύμου
- Δες ακόμα άρθρο Διαταγή Πληρωμής
- Δες ακόμα άρθρο Κληρονομητήριο
- Δες ακόμα άρθρο Αποποίηση Κληρονομιάς Ανηλίκου
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΔΟΛΙΕΥΣΗ ΔΑΝΕΙΣΤΩΝ – ΔΙΑΡΡΗΞΗ ΓΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ
1. Ο οφειλέτης μου μεταβίβασε ακίνητο στο παιδί του, τι κάνω;
Όταν οφειλέτης μεταβιβάζει το ακίνητό του με γονική παροχή ή δωρεά σε παιδί του, ενώ έχει ληξιπρόθεσμη οφειλή απέναντί σας, ο νόμος προβλέπει το δικαίωμα να ασκηθεί αγωγή διάρρηξης της καταδολιευτικής δικαιοπραξίας (άρθρα 939 επ. ΑΚ). Με την αγωγή αυτή το ακίνητο επιστρέφει εικονικά στην περιουσία του οφειλέτη, ώστε να μπορέσετε να το κατασχέσετε και να ικανοποιηθείτε από τον πλειστηριασμό. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι, όταν η μεταβίβαση γίνεται από χαριστική αιτία (όπως η γονική παροχή), δεν χρειάζεται καν να αποδειχθεί η γνώση του παιδιού για τον δόλο του γονέα, σύμφωνα με το άρθρο 942 ΑΚ.
2. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν για να πετύχει η αγωγή;
Απαιτούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις. Πρώτον, ύπαρξη απαίτησης γεννημένης πριν από τη μεταβίβαση και ληξιπρόθεσμης κατά τη συζήτηση της αγωγής. Δεύτερον, μεταβίβαση που μειώνει την υπέγγυα περιουσία του οφειλέτη. Τρίτον, ανεπάρκεια της υπόλοιπης εμφανούς περιουσίας του για την ικανοποίηση της απαίτησης, η οποία να συντρέχει και κατά την άσκηση της αγωγής. Τέταρτον, δόλος του οφειλέτη, δηλαδή γνώση του ότι μετά τη μεταβίβαση δεν του απομένει επαρκής περιουσία. Η νομολογία του Αρείου Πάγου (ενδεικτικά ΑΠ 88/2023) έχει παγιωθεί στο ότι η γονική παροχή θεωρείται χαριστική δικαιοπραξία και υπόκειται σε διάρρηξη, ακόμα κι αν επικαλεστεί ο γονέας ηθικό καθήκον.
3. Σε πόσο χρόνο πρέπει να ασκηθεί η αγωγή διάρρηξης;
Η αγωγή διάρρηξης αποσβέννυται μετά την πάροδο πέντε ετών από την ημερομηνία κατάρτισης της συμβολαιογραφικής πράξης μεταβίβασης – όχι από την ημερομηνία μεταγραφής στο Υποθηκοφυλακείο ή το Κτηματολογικό Γραφείο, ούτε από τότε που έλαβε γνώση ο δανειστής. Πρόκειται για αυστηρή αποσβεστική προθεσμία, οπότε απαιτείται άμεση κίνηση μόλις εντοπιστεί η μεταβίβαση. Η αναζήτηση γίνεται μέσω ελέγχου στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο ή Υποθηκοφυλακείο. Σε υποθέσεις παλαιότερες των πέντε ετών, η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη και χάνεται οριστικά αυτό το όπλο, οπότε ο χρόνος είναι κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας.
4. Τι έγγραφα και αποδείξεις χρειάζονται για την αγωγή;
Απαιτείται τίτλος της απαίτησης (δικαστική απόφαση, διαταγή πληρωμής, ιδιωτικό συμφωνητικό δανείου, τιμολόγια, επιταγές κ.λπ.), αντίγραφο του συμβολαίου της γονικής παροχής, πιστοποιητικό μεταγραφής από Κτηματολόγιο ή Υποθηκοφυλακείο, καθώς και στοιχεία που τεκμηριώνουν την αφερεγγυότητα του οφειλέτη – πιστοποιητικό περί μη ύπαρξης άλλων ακινήτων, βεβαιώσεις τραπεζών, εκκαθαριστικά Ε9, αποτυχημένες κατασχέσεις. Χρήσιμη είναι και η συγκέντρωση στοιχείων για τη χρονική σχέση μεταξύ της οφειλής και της μεταβίβασης, που στηρίζει τον δόλο. Η αγωγή στρέφεται τόσο κατά του οφειλέτη όσο και κατά του τρίτου που απέκτησε το ακίνητο και κατατίθεται στο Πρωτοδικείο της τοποθεσίας του ακινήτου.
5. Τι πιθανότητες επιτυχίας έχει μια τέτοια αγωγή;
Όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις και η μεταβίβαση είναι χαριστική (γονική παροχή, δωρεά), οι πιθανότητες είναι ιδιαίτερα υψηλές, καθώς δεν απαιτείται απόδειξη γνώσης του τρίτου. Η νομολογία απορρίπτει σταθερά τον ισχυρισμό ότι η γονική παροχή έγινε από ηθικό καθήκον, θεωρώντας την ως παροχή από ελευθεριότητα. Δυσκολίες προκύπτουν συνήθως στην απόδειξη της ανεπάρκειας της υπόλοιπης περιουσίας του οφειλέτη και της χρονικής σύνδεσης με την οφειλή. Σημειώνεται ότι η αγωγή διάρρηξης δεν υπόκειται σε τέλος δικαστικού ενσήμου ούτε εγγράφεται στα βιβλία διεκδικήσεων (βλ. ΠολΠρΛάρισας 202/2000), γεγονός που μειώνει σημαντικά το κόστος για τον δανειστή.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου σε τέτοιες υποθέσεις;
Ο δικηγόρος ελέγχει αρχικά αν η απαίτηση πληροί τις προϋποθέσεις (γεννημένη πριν από τη μεταβίβαση, εντός πενταετίας), εντοπίζει τη μεταβίβαση μέσω Κτηματολογίου, αξιολογεί την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη και συγκεντρώνει αποδεικτικά στοιχεία αφερεγγυότητας. Συντάσσει και ασκεί την αγωγή διάρρηξης, εκπροσωπεί τον δανειστή στο ακροατήριο και αντικρούει τους ισχυρισμούς του αντιδίκου περί ηθικού καθήκοντος ή προγενέστερης μεταβίβασης. Μετά την έκδοση της απόφασης διάρρηξης, αναλαμβάνει τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης (κατάσχεση, πλειστηριασμός). Η Δικηγορική Εταιρεία ΖΙΑΜΠΑΡΑ Δ. & Συνεργατών διαθέτει πολυετή εμπειρία σε υποθέσεις προστασίας δανειστών και διάρρηξης καταδολιευτικών μεταβιβάσεων.