Αποποίηση κληρονομιάς είναι η γραπτή δήλωση προς το οικείο ειρηνοδικείο πως ο κληρονόμος δεν επιθυμεί να αποδεχθεί την κληρονομιά. Αν ο κληρονόμος είναι ανήλικος απαιτείται δικαστική απόφαση του ειρηνοδικείου του τόπου διαμονής του ανηλίκου, η οποία θα επιτρέπει την αποποίηση της κληρονομιάς από τον ανήλικο μιας και θα είναι προς το συμφέρον του.
Αποδοχή κληρονομιάς είναι η άτυπη δήλωση της επιθυμίας του προσωρινού κληρονόμου ότι θέλει να είναι και οριστικός κληρονόμος και ότι επομένως παραιτείται από το δικαίωμα να αποποιηθεί την κληρονομιά.
Ρητή αποδοχή κληρονομιάς έχουμε συνήθως όταν αυτή γίνεται με σκοπό τη μεταγραφή της στο αρμόδιο υποθηκοφυλακείο, ώστε να αποκτηθεί η κυριότητα επί ακινήτου της κληρονομιάς. Στην περίπτωση αυτή συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο ( πράξη αποδοχής ).
Σιωπηρή αποδοχή κληρονομιάς έχουμε όταν η θέληση του προσωρινού κληρονόμου να γίνει οριστικός συνάγεται από τις πράξεις ή τις παραλείψεις του. Τέτοιες πράξεις που εξωτερικεύουν τη θέληση αυτή είναι λόγου χάρη η αίτηση για έκδοση κληρονομητηρίου που αναγράφει τον αιτούντα ως κληρονόμο, η άσκηση διεκδικητικής αγωγής για πράγμα της κληρονομίας που έλαβε τρίτος, η υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς, η χρησιμοποίηση πράγματος της κληρονομιάς σαν δικό του πράγμα και άλλες.
Εκτός όμως και από τις ανωτέρω δύο περιπτώσεις, ο νόμος συνάγει αποδοχή της κληρονομιάς και από την παρέλευση άπρακτης της προθεσμίας για αποποίηση, πρόκειται δηλαδή για πλασματική αποδοχή κληρονομιάς. Ειδικότερα, εάν ο προσωρινός κληρονόμος δεν αποποιηθεί εγκαίρως την κληρονομιά, ήτοι εντός τεσσάρων μηνών από τότε που έμαθε ότι κατέστη κληρονόμος και το λόγο για τον οποίο κατέστη κληρονόμος, τεκμαίρεται ότι την αποδέχθηκε. Ακόμη και αν η προθεσμία για την αποποίηση της κληρονομιάς παρήλθε άπρακτη από τον κληρονόμο από αμέλεια, αυτός αποκτά την ιδιότητα του οριστικού κληρονόμου παρά τη θέλησή του και η κατάσταση αυτή είναι αμετάκλητη. Κατά συνέπεια βαρύνεται αυτός και με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς και καμία δυνατότητα δεν έχει πλέον να περιορίσει την ευθύνη του μέχρι το ενεργητικό της (συνολική αξία της κληρονομιάς).
Αποποίηση κληρονομιάς ανηλίκου
Η αποποίηση κληρονομιάς από ανήλικο είναι ένα θέμα που απασχολεί πολλούς γονείς όταν το παιδί τους καλείται ως κληρονόμος σε μια κληρονομιά με χρέη. Δυστυχώς, το γεγονός η κληρονομιά να βαρύνεται με χρέη τείνει να γίνει ο κανόνας λόγω της οικονομικής κρίσης στη χώρα μας, με τα χρέη σε Δημόσιο και Τράπεζες να βρίσκονται στο κόκκινο.
Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις το ανήλικο τέκνο μπορεί να κληρονομεί παραδείγματος χάριν σημαντική ακίνητη περιουσία αλλά τα χρέη να είναι πολλαπλάσια της αξίας της περιουσίας που κληρονομεί. Σε αυτή την περίπτωση η αποποίηση κληρονομιάς είναι η ενδεδειγμένη λύση.
Για να αποποιηθεί ένα ανήλικο τέκνο θα πρέπει να γίνει δικαστήριο, στο οποίο το τέκνο εκπροσωπείται από τους γονείς του. Το δικαστήριο θα αποφασίσει αν η αποποίηση είναι προς το συμφέρον του ανηλίκου και εφόσον η απάντηση είναι θετική, χορηγεί ειδική άδεια (δικαστική απόφαση) με την οποία οι γονείς αποποιούνται την ασύμφορη κληρονομιά για λογαριασμό του τέκνου τους. Το κόστος αποποίησης κληρονομιάς ποικίλει αναλόγως της υπόθεσης και της δυσκολίας της.
Ποια είναι η προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς:
Σύμφωνα με το άρθρο 1847 Α.Κ., η αποποίηση της κληρονομιάς πρέπει επί ποινή ακυρότητας να γίνει μέσα σε αποκλειστική προθεσμία τεσσάρων (4) μηνών από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση του θανάτου και ότι καταλείπεται σε αυτόν μέρος της κληρονομιάς.
Ως επακόλουθο, πρέπει να επισημανθεί ότι η προθεσμία των τεσσάρων μηνών δεν ξεκινάει από τον θάνατο, αλλά από τη στιγμή που έλαβε γνώση του θανάτου ο κληρονόμος.
Εκπρόθεσμη αποποίηση κληρονομιάς – Διαδικασία
Με το άρθρο 1857 ΑΚ δίνεται η δυνατότητα για εκπρόθεσμη αποποίηση κληρονομιάς με την άσκηση αγωγής ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής της κληρονομιάς, η οποία επήλθε μετά την άπρακτη παρέλευση της τετράμηνης προθεσμίας για την αποποίηση της κληρονομιάς. Ο νόμος ορίζει τις περιπτώσεις, όπου είναι δυνατή η ακύρωση της πλασματικής αποδοχής και αφορούν τις περιπτώσεις της πλάνης, απάτης ή απειλής.
Ως ουσιώδης πλάνη έχει κριθεί από την ελληνική νομολογία αυτή που αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για την αποδοχή της κληρονομιάς, ώστε αν ο κληρονόμος γνώριζε την αληθινή κατάσταση ως προς το σημείο αυτό, δε θα άφηνε να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποίησης. Η ουσιώδης πλάνη μπορεί να οφείλεται και σε άγνοια ή εσφαλμένη γνώση των νομικών διατάξεων που αφορούν την αποδοχή και αποποίηση της κληρονομιάς.
Ο κληρονόμος που έχασε την προθεσμία της αποποίησης μπορεί να επικαλεστεί ότι δεν γνώριζε το νόμο (πλάνη) και για αυτό το λόγο να καταφέρει να αποποιηθεί εκπρόθεσμα με δικαστική απόφαση.
- Δες ακόμη άρθρο Προσβολή Διαθήκης
- Δες ακόμη άρθρο Θάνατος Καταθέτη Τράπεζας
- Δες ακόμα άρθρο Κληρονομητήριο
- Δες ακόμη άρθρο ΄Εξωση Ενοικιαστή
- Δες ακόμα άρθρο Αλλαγή Ονόματος
- Δες ακόμα άρθρο Διαταγή Πληρωμής
- Δες ακόμα άρθρο Διαζύγιο
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΝΗΛΙΚΟΥ
1. Τι κινδυνεύει το ανήλικο τέκνο μου αν δεν αποποιηθώ έγκαιρα;
Αν ο γονέας δεν αποποιηθεί την κληρονομιά για λογαριασμό του ανηλίκου εντός της νόμιμης προθεσμίας, επέρχεται πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί γίνεται οριστικός κληρονόμος και βαρύνεται με τα χρέη του θανόντος προς Δημόσιο, τράπεζες και τρίτους. Ωστόσο, για τον ανήλικο ο νόμος προβλέπει ευνοϊκότερη ρύθμιση: η ευθύνη του περιορίζεται κατά κανόνα έως το ενεργητικό της κληρονομιάς (ευεργέτημα απογραφής, άρθρο 1527 ΑΚ). Παρόλα αυτά, η εμπλοκή σε δικαστικές διεκδικήσεις δανειστών μπορεί να ταλαιπωρήσει το παιδί επί χρόνια, γι’ αυτό η έγκαιρη αποποίηση παραμένει η ασφαλέστερη λύση.
2. Ποια είναι η προθεσμία αποποίησης για τον ανήλικο κληρονόμο;
Η προθεσμία αποποίησης είναι τέσσερις (4) μήνες (άρθρο 1847 ΑΚ) και αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομιάς, όχι από τον θάνατο. Για τον ανήλικο, η προθεσμία αναστέλλεται μέχρι την έκδοση της δικαστικής άδειας από το Πρωτοδικείο, εφόσον η σχετική αίτηση κατατεθεί εμπρόθεσμα. Συχνά η εμπρόθεσμη αποποίηση των γονέων προηγείται και ακολουθεί η αποποίηση για λογαριασμό του ανηλίκου, ο οποίος γίνεται κληρονόμος εκ διαδοχής. Η τήρηση της προθεσμίας είναι κρίσιμη, καθώς η εκπρόθεσμη ενέργεια οδηγεί σε δικαστικό αγώνα ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής με αβέβαιη έκβαση.
3. Πώς γίνεται πρακτικά η αποποίηση κληρονομιάς για ανήλικο;
Απαιτείται διαδικασία ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου του τόπου διαμονής του ανηλίκου, με αίτηση εκούσιας δικαιοδοσίας από τους γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα. Με την αίτηση ζητείται η χορήγηση ειδικής άδειας για αποποίηση, με την επίκληση και απόδειξη ότι η αποποίηση είναι προς το συμφέρον του παιδιού (συνήθως λόγω χρεών που υπερβαίνουν την αξία του ενεργητικού). Μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης, οι γονείς προβαίνουν στη δήλωση αποποίησης ενώπιον του γραμματέα του αρμόδιου Πρωτοδικείου του τόπου της επαγωγής. Όλα τα στάδια απαιτούν την εκπροσώπηση από δικηγόρο.
4. Πόσο χρόνο διαρκεί η όλη διαδικασία και τι έγγραφα χρειάζονται;
Η διαδικασία διαρκεί κατά κανόνα από δύο έως έξι μήνες, ανάλογα με τον φόρτο του Πρωτοδικείου και τη δικάσιμο που ορίζεται. Τα απαραίτητα έγγραφα περιλαμβάνουν ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, πιστοποιητικά περί μη δημοσίευσης διαθήκης και περί μη αποποίησης, πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης, πιστοποιητικό γέννησης ανηλίκου, καθώς και αποδεικτικά των χρεών της κληρονομιάς (βεβαιώσεις οφειλών ΑΑΔΕ, τραπεζών, ΕΦΚΑ). Όσο πιο τεκμηριωμένο είναι το ασύμφορο της κληρονομιάς, τόσο ταχύτερα και ασφαλέστερα χορηγείται η άδεια.
5. Τι πιθανότητες υπάρχουν να εγκριθεί η αποποίηση από το δικαστήριο;
Όταν αποδεικνύεται με σαφήνεια ότι τα παθητικά της κληρονομιάς (χρέη) υπερβαίνουν το ενεργητικό (ακίνητα, καταθέσεις, λοιπά περιουσιακά στοιχεία), τα δικαστήρια κατά κανόνα χορηγούν την άδεια αποποίησης, αναγνωρίζοντας ότι αυτή εξυπηρετεί το συμφέρον του ανηλίκου. Η εκτίμηση γίνεται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη και τυχόν συναισθηματική αξία ή προοπτικές μελλοντικής αξιοποίησης ακινήτων. Σε οριακές περιπτώσεις, όπου ενεργητικό και παθητικό είναι ισοδύναμα, η εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων (π.χ. αποδοχή με ευεργέτημα απογραφής) μπορεί να είναι προτιμότερη και τεκμηριώνεται από τον δικηγόρο στην αίτηση.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου στην αποποίηση κληρονομιάς ανηλίκου;
Ο δικηγόρος αναλαμβάνει εξαρχής τον έλεγχο του ενεργητικού και παθητικού της κληρονομιάς, ώστε να διαπιστωθεί αν η αποποίηση είναι πράγματι συμφέρουσα. Συντάσσει την αίτηση χορήγησης άδειας προς το Μονομελές Πρωτοδικείο, συγκεντρώνει τα δικαιολογητικά, παρακολουθεί την προθεσμία των τεσσάρων μηνών και εκπροσωπεί τους γονείς στη δικάσιμο. Μετά την έκδοση της απόφασης, μεριμνά για την υποβολή της δήλωσης αποποίησης στο αρμόδιο Πρωτοδικείο εντός της νόμιμης προθεσμίας. Σε περιπτώσεις που η προθεσμία έχει ήδη παρέλθει, εξετάζει τη δυνατότητα άσκησης αγωγής ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής λόγω πλάνης (άρθρο 1857 ΑΚ).