Με τον όρο αυτόφωρο έγκλημα χαρακτηρίζεται το έγκλημα που συνέβη μόλις πρόσφατα, όπου ο δράστης τελεί υπό καταδίωξη.
Α. Τι είναι το αυτόφωρο έγκλημα
Σύμφωνα με το άρθρο 242 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, στην έννοια «εν τω πράττεσθαι» του αυτόφωρου εγκλήματος περιλαμβάνονται επίσης το στάδιο της απόπειρας εγκλήματος, ως και τα διαρκή εγκλήματα, εξ ου και ο εξ αυτών χαρακτηρισμός «συνεχές αυτόφωρο».Το αυτόφωρο έγκλημα, τα χρονικά όρια ισχύος και οι συνέπειες, είναι κάποιες εκφράσεις νομικής υφής, των οποίων η έννοια είναι αντιληπτή στο ευρύ κοινό. Ωστόσο, ίσως είναι χρήσιμο να διευκρινιστούν για μια ακόμη φορά, τι συνιστά αυτόφωρο έγκλημα, καθώς και ποια είναι τα χρονικά όρια ισχύος και οι συνέπειες αυτού.
Β. Χρονικά όρια ισχύος για το αυτόφωρο έγκλημα
Η επικρατέστερη νομική άποψη, για το ανώτατο χρονικό όριο του αυτοφώρου, είναι έως τα μεσάνυχτα της επόμενης ημέρας του εγκλήματος. Δηλαδή, εάν το έγκλημα τελεστεί την Τετάρτη (έστω και την 23:50′), το αυτόφωρο λήγει τα μεσάνυχτα της Πέμπτης. Σημειωτέον ότι, εάν το έγκλημα τελεστεί την Πέμπτη (έστω και την 00:05′), το αυτόφωρο λήγει τα μεσάνυχτα της Παρασκευής (24:00′). Από τη σύγκριση των δύο περιπτώσεων που προαναφέρθηκαν ως παραδείγματα, γίνεται κατανοητό ότι, το αυτόφωρο διαρκεί το πολύ 47 ώρες και 59 λεπτά.
Γ. Διαδικασία για το αυτόφωρο έγκλημα
Κατά την αυτόφωρη διαδικασία, ο κατηγορούμενος, αρχικά προσάγεται στο Αστυνομικό Τμήμα/Διεύθυνση, για σήμανση και λοιπά, όπου διενεργείται η «Αστυνομική προανάκριση» χωρίς προηγούμενη παραγγελία εισαγγελέως. Στη συνέχεια, το συντομότερο προσάγεται στον Εισαγγελέα ποινικής δίωξης, ο οποίος αποφασίζει εάν ο θα δικαστεί αμέσως από το αρμόδιο Δικαστήριο, ή θα οριστεί τακτική δικάσιμος. Επίσης θα πρέπει να αναφερθεί ότι, πριν την προσαγωγή στον Εισαγγελέα, το αστυνομικό όργανο – ανακριτικός υπάλληλος που συνέλαβε τον δράστη, συντάσσει την καθορισμένη έκθεση και στη συνέχεια ενημερώνει σχετικά τον Εισαγγελέα. Η ειδική αυτή συνοπτική διαδικασία γίνεται μόνο σε περιπτώσεις που το έγκλημα αφορά πλημμέλημα όπως π.χ. περιπτώσεις που αφορούν τραυματισμούς, σωματικές βλάβες εκ δόλου ή εξ αμελείας, κλοπές, ζωοκλοπές, παραβάσεις περί τυχερών παιγνίων, παρανόμου οπλοφορίας ή και οπλοχρησίας, λαθρεμπορίας, διακίνησης ναρκωτικών, ειδικών περιπτώσεων παρανόμου αλιείας.
Δ. Σημεία προσοχής της αυτόφωρης διαδικασίας
Από τα παραπάνω λοιπόν, είναι εμφανές ότι, η αυτόφωρη διαδικασία, είναι ιδιαίτερα σοβαρή και επίπονη για τον συλληφθέντα, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο δράστης συνήθως «κρύβεται», μέχρι την εκπνοή του χρονικού ορίου ισχύος της. Με τον τρόπο αυτό, αυτός επιδιώκει να αποφύγει την άμεση έκθεσή του και, μέσω του χρόνου μέχρι την τακτική δικάσιμο, να αμβλύνει τις εντυπώσεις και τον αρχικό αντίκτυπο του αδικήματος.
Τέλος, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν κάποια επιπλέον σημεία:
- Η διαδικασία του αυτοφώρου εφαρμόζεται στα πλημμελήματα. Στα κακουργήματα διενεργείται πάντοτε ανάκριση.
- Τα εγκλήματα που τελούνται από ανηλίκους δεν δικάζονται ως αυτόφωρα.
- Στο αυτόφωρο έγκλημα που διώκεται μόνο ύστερα από έγκληση του παθόντα, απαγορεύεται η σύλληψη του επ΄ αυτοφώρω δράστη, αν δεν προηγηθεί η υποβολή έγκλησης του παθόντος (εντός του χρόνου που διαρκεί το αυτόφωρο).
- Η σύλληψη στα πλαίσια αυτοφώρου, έχει κριθεί ότι μπορεί να γίνει και σε κάθε περίπτωση που το αδίκημα είναι διαρκές, όπως τα τελούμενα «δια του Τύπου» αδικήματα (δημοσιεύματα εφημερίδων, περιοδικών με διασπορά ψευδών ειδήσεων κ.λπ.) ή παραβίαση απόφασης διατροφής, ενώ αντίστοιχα, καταργήθηκε η διάταξη που καθιστούσε το αδίκημα «της μη καταβολής χρεών προς το δημόσιο» διαρκές.
Ε. Αυτόφωρο και ανήλικοι
Σύμφωνα με το Άρθρο 242§3 ΠΚ: Τα εγκλήματα που τελούνται από ανηλίκους ΔΕΝ δικάζονται ως αυτόφωρα.
- Δες ακόμη άρθρο Ιατρική Αμέλεια
- Δες ακόμη άρθρο Παιδική Πορνογραφία
- Δες ακόμα άρθρο Συκοφαντική Δυσφήμηση
- Δες ακόμα άρθρο Σωματική Βλάβη
- Δες ακόμα άρθρο Ναρκωτικά
- Δες ακόμα άρθρο Απάτη
- Δες ακόμα άρθρο Πλαστογραφία
- Δες ακόμα άρθρο Υπεξαίρεση
- Δες ακόμα άρθρο Ανθρωποκτονία εξ Αμελείας
- Δες ακόμα άρθρο Φοροδιαφυγή
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΥΤΟΦΩΡΟ
1. Τι σημαίνει ότι συνελήφθη ο δικός μου στο αυτόφωρο;
Σημαίνει ότι το αδίκημα μόλις διαπράχθηκε ή ο δράστης βρέθηκε υπό καταδίωξη μέσα στο χρονικό όριο που ορίζει ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας. Η αυτόφωρη διαδικασία ισχύει το πολύ έως τα μεσάνυχτα της επόμενης ημέρας από την τέλεση και αφορά αποκλειστικά πλημμελήματα — όχι κακουργήματα, ούτε αδικήματα ανηλίκων. Ο συλληφθείς οδηγείται στο Αστυνομικό Τμήμα για προανάκριση και στη συνέχεια στον Εισαγγελέα, ο οποίος αποφασίζει αν θα δικαστεί άμεσα ή θα οριστεί τακτική δικάσιμος. Η ταχύτητα της διαδικασίας καθιστά απολύτως κρίσιμη τη συνδρομή δικηγόρου από την πρώτη στιγμή, ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματα του κατηγορουμένου.
2. Τι μπορώ να κάνω για να αποφύγω άμεση καταδίκη;
Ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει αναβολή της δίκης για να προετοιμάσει την υπεράσπισή του, κάτι που χορηγείται κατά κανόνα όταν συντρέχει σπουδαίος λόγος. Με την αναβολή ορίζεται τακτική δικάσιμος, οπότε υπάρχει επαρκής χρόνος για συγκέντρωση μαρτύρων, εγγράφων και προετοιμασία αυτοτελών ισχυρισμών. Ο δικηγόρος εξετάζει αν στοιχειοθετείται το αδίκημα, αν υπάρχουν διαδικαστικά ελαττώματα ή παράνομα αποδεικτικά μέσα, και αν μπορούν να προβληθούν ελαφρυντικά (άρθρο 84 ΠΚ) ώστε η ποινή που τυχόν επιβληθεί να ανασταλεί (άρθρο 99 ΠΚ), να μετατραπεί σε χρηματική (άρθρο 80 ΠΚ) ή να εκτιθεί ως κοινωφελής εργασία.
3. Κινδυνεύει να μείνει στη φυλακή;
Στα πλημμελήματα που εκδικάζονται με την αυτόφωρη διαδικασία, ο εγκλεισμός σε σωφρονιστικό κατάστημα αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ακόμη και αν επιβληθεί ποινή φυλάκισης, αυτή αναστέλλεται, μετατρέπεται σε χρηματική ή εκτίεται με κοινωφελή εργασία, ιδίως όταν ο κατηγορούμενος δεν έχει προηγούμενες καταδίκες. Η εισαγγελική κρίση για άμεση εισαγωγή στο ακροατήριο δεν συνεπάγεται αυτόματα κράτηση. Με σωστή υπεράσπιση, αξιοποίηση ελαφρυντικών και προσκόμιση στοιχείων ήθους, ο κίνδυνος πραγματικής στέρησης ελευθερίας περιορίζεται σημαντικά.
4. Πόσο διαρκεί η αυτόφωρη διαδικασία;
Από τη σύλληψη μέχρι την προσαγωγή στον Εισαγγελέα μεσολαβούν συνήθως μερικές ώρες, όσο διαρκεί η σήμανση και η αστυνομική προανάκριση. Στη συνέχεια, αν ο Εισαγγελέας αποφασίσει άμεση εισαγωγή στο ακροατήριο, η δίκη μπορεί να γίνει την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Αν χορηγηθεί αναβολή, ορίζεται τακτική δικάσιμος που απέχει συνήθως μήνες. Συνολικά, η ίδια η αυτόφωρη διαδικασία ολοκληρώνεται μέσα σε 24 έως 48 ώρες, αλλά η οριστική κρίση της υπόθεσης μπορεί να καθυστερήσει αρκετά, ιδίως αν ασκηθεί έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης.
5. Τι έγγραφα και στοιχεία χρειάζομαι από την πρώτη στιγμή;
Χρήσιμα είναι κάθε έγγραφο που τεκμηριώνει το ήθος και την κοινωνική ένταξη του κατηγορουμένου: λευκό ποινικό μητρώο, βεβαίωση εργοδότη, εκκαθαριστικό, αποδείξεις σταθερής διαμονής, οικογενειακή κατάσταση. Επίσης, οτιδήποτε αμφισβητεί την κατηγορία, όπως μάρτυρες υπεράσπισης, βιντεοσκοπήσεις, μηνύματα, ιατρικές γνωματεύσεις. Σε αδικήματα που διώκονται κατ’ έγκληση (π.χ. εξύβριση, απλή σωματική βλάβη), ελέγχεται αν έχει υποβληθεί έγκυρη έγκληση εντός του χρόνου του αυτοφώρου, καθώς η έλλειψή της οδηγεί σε απαλλαγή. Ο δικηγόρος καθοδηγεί ποια στοιχεία πρέπει να συγκεντρωθούν άμεσα.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου στο αυτόφωρο;
Ο δικηγόρος παρεμβαίνει από τη στιγμή της σύλληψης, παρίσταται κατά την απολογία ενώπιον του Εισαγγελέα και εκπροσωπεί τον κατηγορούμενο στο ακροατήριο. Διασφαλίζει το δικαίωμα σιωπής, ελέγχει τη νομιμότητα της σύλληψης και της προανάκρισης, αξιολογεί αν συντρέχουν οι όροι του αυτοφώρου ή αν αυτό έχει εκπνεύσει, και υποβάλλει αίτημα αναβολής όπου χρειάζεται. Στο ακροατήριο προβάλλει αυτοτελείς ισχυρισμούς, ελαφρυντικά και ενστάσεις. Η εμπειρία του γραφείου σε αυτόφωρες υποθέσεις επιτρέπει ταχεία και στοχευμένη παρέμβαση, που συχνά είναι ο μόνος τρόπος αποτροπής δυσμενών συνεπειών στον χρόνο που μετράει αντίστροφα.