Ανήλικοι κατηγορούμενοι, στους οποίους μπορεί να επιβληθεί κάποιου είδους ποινή ή μέτρο θεωρούνται στο ποινικό δίκαιο όσοι είναι από 12 έως 18 ετών. Ποινικά αδικήματα που τελούνται από παιδιά κάτω των 12 ετών παραμένουν ατιμώρητα. Περαιτέρω, οι ανήλικοι χωρίζονται σε 2 κατηγορίες, α) αυτούς από 12 έως 15 ετών και β) αυτούς από 15 έως 18 ετών.
Παρακολουθήστε ένα βίντεο που περιγράφει τα πιο συχνά ηλεκτρονικά εγκλήματα:
Στην πρώτη κατηγορία (12-15) επιβάλλονται μόνο αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα ενώ στη δεύτερη (15-18) μπορεί να επιβληθεί εκτός από αναμορφωτικά/θεραπευτικά μέτρα και ο εγκλεισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων. Τα αναμορφωτικά μέτρα, ανάλογα τη βαρύτητα του αδικήματος και το βαθμό ανάπτυξης του ανηλίκου, μπορεί να είναι από μια απλή επίπληξη έως και η αφαίρεση της επιμέλειας από τους γονείς. Τα θεραπευτικά μέτρα μπορεί να είναι επίσης η υποχρεωτική παρακολούθηση συμβουλευτικού θεραπευτικού προγράμματος έως και η ανάθεση της επιμέλειας σε ανάδοχη οικογένεια ή επιμελητή ανηλίκων. Ο περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων μπορεί να επιβληθεί σε περίπτωση που ο ανήλικος τελέσει κακούργημα.
Οι ανήλικοι κατηγορούμενοι απολαμβάνει αυξημένη προστασία από το νόμο με διευρυμένα δικαιώματα καθ’ όλη την ποινική διαδικασία. Έχουν δικαίωμα συνδρομής σε όλα τα στάδια της ποινικής δίωξης τόσο από δικηγόρο όσο και από τον ασκούντα την επιμέλεια του. Η επικοινωνία του ανηλίκου και του δικηγόρου του είναι απόρρητη και πραγματοποιείται με συναντήσεις, αλληλογραφία, τηλεφωνικές συνομιλίες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οποιονδήποτε άλλον νόμιμο τρόπο.
Η συνδρομή από δικηγόρο περιλαμβάνει τα εξής:
α) οι ανήλικοι κατηγορούμενοι έχουν δικαίωμα κατ’ ιδίαν συνάντησης και επικοινωνίας με τον δικηγόρο που τους εκπροσωπεί, πριν από την εξέτασή τους από τις διωκτικές, εισαγγελικές ή δικαστικές αρχές,
β) την παράσταση του δικηγόρου κατά τη διάρκεια της εξέτασης του ανηλίκου από τις παραπάνω αρχές με ουσιαστική συμμετοχή αυτού κατά τη διάρκεια της εξέτασης,
γ) την παράσταση του δικηγόρου κατά τις ακόλουθες ανακριτικές πράξεις ή πράξεις συλλογής αποδεικτικών στοιχείων:
i) προσέλευση προσώπων για αναγνώριση,
ii) κατ’ αντιπαράσταση εξετάσεις,
iii) αναπαραστάσεις του εγκλήματος.
Επιπλέον, οι ανήλικοι κατηγορούμενοι για την τέλεση αξιόποινης πράξης, αξιολογούνται υποχρεωτικά από την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων και Κοινωνικής Αρωγής. Η ατομική αξιολόγηση συνίσταται στη συγκέντρωση πληροφοριών, οι οποίες αποτελούν το περιεχόμενο σχετικής έκθεσης κοινωνικής έρευνας, αναφορικά με την προσωπικότητα, το οικονομικό, κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον, καθώς και την ψυχική, σωματική και διανοητική κατάσταση του ανηλίκου.
Σημαντικό είναι επίσης να αναφερθεί ότι ευθύνη μπορεί να γεννηθεί και σε αυτούς που έχουν την επιμέλεια του ανηλίκου όταν το τελευταίο είναι κάτω των 15 ετών (παραμέληση εποπτείας ανηλίκου 360ΠΚ). Τέλος, ο ανήλικος μπορεί να είναι και θύμα εγκληματικής δραστηριότητας (πορνογραφία ανηλίκων, γενετήσιες πράξεις με ή σε βάρος ανηλίκων, μαστροπεία κλπ).
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γονέας που έχει την επιμέλεια ή ακόμη και αυτός που έχει μόνο τη γονική μέριμνα μπορεί και πρέπει με δικές του ενέργειες να ξεκινήσει την ποινική δίωξη υποβάλλοντας μήνυση εξ ονόματι του ανηλίκου ή απλώς κάνοντας αναφορά της παράνομης δραστηριότητας στον Εισαγγελέα ανηλίκων ή στην Υποδιεύθυνση Προστασίας Ανηλίκων της ΓΑΔΑ.
Τέλος σύμφωνα με το Άρθρο 242§3 ΠΚ: Τα εγκλήματα που τελούνται από ανηλίκους ΔΕΝ δικάζονται ως αυτόφωρα.
- Βλέπε και άρθρο Ανήλικοι Διακινητές Παιδικής Πορνογραφίας
- Βλέπε και άρθρο Ηλεκτρονικό Έγκλημα
- Βλέπε και άρθρο Παιδική Πορνογραφία
- Βλέπε και άρθρο Συκοφαντική Δυσφήμηση μέσω Facebook
- Βλέπε και άρθρο Απάτες Διαδικτυακές
- Βλέπε και άρθρο Απάτη με Υπολογιστή
ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥΣ
1. Τι μέτρα κινδυνεύει να του επιβληθούν αν είναι ανήλικος;
Στο ελληνικό ποινικό δίκαιο οι ανήλικοι από 12 έως 18 ετών αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τους ενηλίκους. Για τους ανηλίκους ηλικίας 12 έως 15 ετών προβλέπονται μόνο αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα, όπως επίπληξη, ανάθεση υπεύθυνης επιμέλειας σε επιμελητή ανηλίκων, παρακολούθηση συμβουλευτικού προγράμματος ή, σε σοβαρές περιπτώσεις, αφαίρεση της επιμέλειας από τους γονείς.
Για τους ανηλίκους από 15 έως 18 ετών, εκτός από τα παραπάνω μέτρα, μπορεί να επιβληθεί και εγκλεισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων, εφόσον το αδίκημα αποτελεί κακούργημα. Παιδιά κάτω των 12 ετών μένουν εντελώς ατιμώρητα. Η επιλογή του μέτρου εξαρτάται από τη βαρύτητα της πράξης, την προσωπικότητα και το οικογενειακό περιβάλλον του ανηλίκου.
2. Δικάζεται ο ανήλικος με τη διαδικασία του αυτοφώρου;
Όχι. Σύμφωνα με τις διατάξεις του ΚΠΔ, τα αδικήματα που τελούνται από ανηλίκους δεν εκδικάζονται ποτέ ως αυτόφωρα, ακόμη και αν συλληφθεί ο ανήλικος επ’ αυτοφώρω. Πρόκειται για δικονομική προστασία που εξυπηρετεί τον αναμορφωτικό χαρακτήρα του δικαίου ανηλίκων και αποτρέπει τη βιαστική εκδίκαση χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση της προσωπικότητας του παιδιού.
Η υπόθεση παραπέμπεται κανονικά στον Εισαγγελέα Ανηλίκων και ακολουθείται τακτική διαδικασία με ανάκριση, έκθεση κοινωνικής έρευνας από την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων και προσδιορισμό δικασίμου ενώπιον του Δικαστηρίου Ανηλίκων. Στον ενδιάμεσο χρόνο ο δικηγόρος προετοιμάζει την υπεράσπιση και συντονίζεται με την οικογένεια.
3. Τι αυξημένα δικαιώματα έχει ο ανήλικος κατά τη διαδικασία;
Ο ανήλικος κατηγορούμενος απολαμβάνει διευρυμένα δικαιώματα σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας. Έχει δικαίωμα κατ’ ιδίαν συνάντησης και απόρρητης επικοινωνίας με τον δικηγόρο του πριν από κάθε εξέταση από αστυνομικές, εισαγγελικές ή δικαστικές αρχές. Η επικοινωνία αυτή μπορεί να γίνει με συναντήσεις στο γραφείο, αλληλογραφία ή τηλεφωνικές κλήσεις, με πλήρη διασφάλιση του απορρήτου.
Ο δικηγόρος συμμετέχει ενεργά στην εξέταση, στις αναγνωρίσεις προσώπων, στις κατ’ αντιπαράσταση εξετάσεις και στις αναπαραστάσεις του εγκλήματος. Παράλληλα παρίσταται και ο ασκών την επιμέλεια, ενώ καταρτίζεται υποχρεωτικά έκθεση κοινωνικής έρευνας από την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων που καταγράφει την προσωπικότητα και το περιβάλλον του παιδιού.
4. Μπορεί να κατηγορηθεί ο γονέας για πράξεις του παιδιού;
Ναι, ποινική ευθύνη μπορεί να γεννηθεί και για τους γονείς ή τους ασκούντες την επιμέλεια, όταν ο ανήλικος είναι κάτω των 15 ετών. Το άρθρο 360 ΠΚ προβλέπει το αδίκημα της παραμέλησης εποπτείας ανηλίκου, όταν ο υπόχρεος δεν εποπτεύει επαρκώς το παιδί και αυτό τελεί αξιόποινη πράξη ή τίθεται σε κίνδυνο.
Σε αστικό επίπεδο ισχύει επιπλέον η αντικειμενική ευθύνη των γονέων για τις ζημιές που προκαλεί το ανήλικο τέκνο τους (άρθρο 923 ΑΚ). Έτσι ο γονέας ενδέχεται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα ποινική κατηγορία και αγωγή αποζημίωσης από τον παθόντα. Ο δικηγόρος αξιολογεί κατά κανόνα την πραγματική δυνατότητα εποπτείας και συντάσσει αντίστοιχη υπεράσπιση τόσο για τον ανήλικο όσο και για τον γονέα.
5. Πόσο διαρκεί η διαδικασία στο Δικαστήριο Ανηλίκων;
Η διάρκεια εξαρτάται από τη βαρύτητα της πράξης και τον φόρτο του αρμόδιου Δικαστηρίου Ανηλίκων. Σε πλημμελήματα η εκδίκαση μπορεί να προσδιοριστεί συνήθως εντός λίγων μηνών έως ενός έτους από την υποβολή μήνυσης ή τη σύλληψη. Σε κακουργηματικές περιπτώσεις προηγείται κύρια ανάκριση και η διαδικασία ενδέχεται να εκτείνεται σε ένα ή και δύο έτη μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης.
Σημαντικό ρόλο παίζει και ο χρόνος που χρειάζεται η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων για να ολοκληρώσει την έκθεση κοινωνικής έρευνας. Ο δικηγόρος παρακολουθεί τη ροή της δικογραφίας, υποβάλλει υπομνήματα και επιδιώκει την επιτάχυνση της διαδικασίας, ώστε ο ανήλικος να μην παραμένει για μεγάλο διάστημα σε καθεστώς εκκρεμούς ποινικής δίωξης.
6. Ποιος είναι ο ρόλος του δικηγόρου στην υπεράσπιση ανηλίκου;
Ο δικηγόρος εκπροσωπεί τον ανήλικο σε όλα τα στάδια, από την προανακριτική εξέταση στο Αστυνομικό Τμήμα ή στην Υποδιεύθυνση Προστασίας Ανηλίκων της ΓΑΔΑ έως την κύρια εκδίκαση. Προετοιμάζει τον ανήλικο και τον γονέα για την κατάθεση, διασφαλίζει το απόρρητο της επικοινωνίας, παρίσταται σε αναγνωρίσεις, αναπαραστάσεις και κατ’ αντιπαραστάσεις και αμφισβητεί τυχόν μη νόμιμη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων.
Παράλληλα συνεργάζεται με την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων ώστε η έκθεση κοινωνικής έρευνας να αποτυπώνει σωστά την προσωπικότητα του παιδιού και προτείνει στο Δικαστήριο το ηπιότερο δυνατό αναμορφωτικό μέτρο αντί εγκλεισμού. Ζητά την αναγνώριση ελαφρυντικών (άρθρο 84 ΠΚ) και επιδιώκει την προστασία του δημόσιου ονόματος και του μέλλοντος του ανηλίκου.